ام او فایل
دانلود فایل دانشجوییام او فایل
دانلود فایل دانشجویینمونه سوالات تخصصی کارشناسی ارشد پیام نور رشته روانشناسی شخصیت- انگیزش و هیجان پیشرفته کد درس: 1217075-1217341
نمونه سوالات تخصصی کارشناسی ارشد پیام نور رشته روانشناسی شخصیت
انگیزش و هیجان پیشرفته کد درس: 1217075-1217341
شامل 2 نمونه سوال با 1 جواب تستی
نیمسال اول 94-95 و نیمسال دوم 94-95
جهت جستجوی بهتر از کد درس استفاده نمایید.
توجه: ممکن است برخی رشته ها مغایرتهایی با مشخصات ذکر شده بالا داشته باشند که در اینصورت در فرم "ارسال دیدگاه" مارا مطلع نمایید.
پیام نور , دانلود رایگان نمونه سوال , دانلود رایگان نمونه سوالات پیام نور با پاسخنامه , دانلود رایگان نمونه سوالات دانشگاه پیام نور , دانلود رایگان نمونه سوالات نیمسال دوم 95-94 پیام نور , نمونه سوالات ارشد پیام نور , نمونه سوالات پیام نور , نمونه سوالات رشته روانشناسی شخصیت با جواب - رشته آموزش زبان فارسی - نمونه سوالات کارشناسی ارشد پیام نور - نمونه سوالات کارشناسی ارشد پیام نور با جواب - نمونه سوالات کارشناسی ارشد با پاسخنامه- نمونه سوالات کارشناسی ارشد روانشناسی شخصیت
مقاله169-اثرات تاریخهای مختلف کاشت بر روی عملکرد و اجزاء عملکرد ارقام ماش و لاینهای امید بخش 115ص
چکیده
این تحقیق به منظور بررسی اثرات تاریخهای مختلف کاشت بر عملکرد، اجزای عملکرد و درصد پروتئین و نیز بررسی روند تغییرات شاخصهای فیزیولوژیکی رشد مانند شاخص سطح برگ، درجه-روز رشد و سرعت رشد محصول وسرعت رشدنسبی در ارقام و لاینهای ماش در منطقه ورامین در سال 1388 اجرا گردید. آزمایش بصورت اسپلیت پلات در قالب طرح بلوک هایکامل تصادفی با 3 تکرار انجام شد. عامل اصلی شامل 5 تاریخ کاشت (15 اردیبهشت،30 اردیبهشت،14خرداد،29 خرداد و13تیرماه)و عامل فرعی شامل چهار ژنوتیپ ماش(دو رقم پرمحصول منطقه پرتو، گوهر و دو لاین امیدبخش1-6-16 وNM-94 ) بود. نتایج آزمایش نشان داد که بالاترین میانگین عملکرد دانه به میزان 1954 کیلوگرم در هکتار متعلق به تاریخ کاشت آخر ( 13 تیرماه) بود. اگرچه بین این تاریخ با تاریخ کاشت چهارم (29 خرداد ماه ) اختلاف ناچیز و غیر معنی داری مشاهده شد.در بین ارقام و لاینهای مورد بررسی نیز بیشترین میانگین عملکرد دانه مربوط به لاین امید بخش NM-94با 1892 کیلوگرم در هکتار و پس از آن رقم گوهر با 1763 کیلوگرم در هکتار بود. در این میان لاین 1-6-16با 1575 کیلوگرم در هکتار کمترین میزان عملکرد دانه را تولید کرد.
تاریخ کاشتهای دیرتر موجب کوتاه شدن کل دوره رشد گیاه گردید و از آنجا که گیاه در این شرایط تمایل به ورود سریعتر به دوره زایشی دارد صفاتی همچون ارتفاع بوته و تعداد گره در ساقه اصلی کاهش یافت.
تاخیر در تاریخ کاشت ارقام و لاینهای ماش موجب افزایش درصد پروتئین دانه گردید. تعداد درجه روز کسب شده و در اختیار گیاه در سه تارریخ اول کاشت بیش از دو تاریخ انتهایی بود. بخش عمده دوره رشد در تاریخهای اول کاشت صرف رشد رویشی شده و سهم فاز زایشی از کل دوره رشد کمتر بود. در حالی که در تاریخهای دیرتر کاشت (تاریخ کاشتهای چهارم و پنجم )، دوره رشد گیاه مصادف با طول روزهای کوتاه مورد نیاز گیاه بوده و انتفال از فاز رویشی به فاز زایشی سریعتر اتفاق افتاد و در نتیجه سهم دوره رشد زایشی از کل فصل رشد گیاه، بیشتر بود که در نتیجه این امر موجب افزایش تعداد غلاف در بوته ، تعداد دانه در غلاف و همچنین طولانی شدن زمان انتقال مواد فتوسنتزی به دانه ها گردید. ﻣﻨﺤﻨﻲ ﺗﻐﻴﻴﺮﺍﺕ CGR ﺩﺭ ﻛﻠﻴﻪ تاریخهای کاشت ﺗﻘﺮﻳﺒﺎ ﺍﺯ ﻳﻚ ﺭﻭﻧﺪ ﻣﺸﺨﺼﻲ ﭘﻴﺮﻭﻱ کرد. کاشت در تاریخ کاشت چهارم ( 29 خردادماه )و پنجم ( 13 تیرماه) بدلیل برخورد سریعتر گیاه با روزهای کوتاه ، موجب کوتاه شدن دوره رشد گیاه بترتیب به 84 و 74 روز گردید. این دو تاریخ به عنوان تاریخهای مناسبتر کشت ماش در منطقه ورامین مشخص گردیدند.
کلمات کلیدی: ماش، تاریخ کاشت ، درصد پروتئین، عملکرد ، سرعت رشد محصول، درجه-روز رشد
فصل اول
کلیات
مقدمه
ماش با نام علمی Vigna radiata ( L .)گیاهی دیپلوئید با کروموزوم می‌باشد ( قوامی، 1376). ساوی در سال 1824 جنس Vigna را کشف کرد و آنرا به یک پروفسور گیاهشناس در شهر پیزا به نام دومینگوویگنا اهدا نمود. در ابتدا این جنس تعدادی اندک از گونه‌هایی را شامل می‌گردید که دارای ناو خمیده و لوله‌ی مادگی کرکدار در قسمت داخلی در زیر کلاله بودند، در حالیکه جنس Phaseolus که توسط لینه نامگذاری شده بود گونه‌هایی را در بر می‌گرفت که خامه پیچیده‌یا خمیده داشتند و برعکس، گونه‌های جنس Vigna خامه‌ی خمیده یا کم و بیش با زاویه‌ی راست داشتند (مجنون حسینی، 1375). جنس Vigna شامل حدود 150 گونه است(اسکیناز،1993). زیر جنس Ceratotropis یک دسته‌ی مشخص، همگن و یکنواخت با منشأ آسیایی است که با گستردگی متفاوت کشت و کار می‌گردند. در این میان ماش معروف ترین گونه‌ی زراعی بوده، که به همراه ماش سیاه (Vigna mungo)مناطق زیادی از آسیا را تحت پوشش خود دارند ( اسکیناز،1993).
ماش یکی از حبوبات مهم در هندوستان است که در بیش از 3 میلیون هکتار از اراضی این کشور با تولید 400 کیلوگرم در هکتار کشت می‌گردد (تیکو و چانرا،1999). این گیاه از سومین حبوبات مهم در هند (سینگ و همکاران،1988)و پنجمین آن در ایران است (قوامی، 1376).
سطح زیر کشت ماش در دنیا حدود 000/300/5 هکتار و تولید سالانه‌ی آن 000/300/2 تن است. 45% تولید این گیاه در هندوستان بدست می آید. امروزه ماش در تمام نواحی هند، میانمار، پاکستان، تایلند، سریلانکا، اندونزی، چین و ... کشت می شود. زراعت ماش در خاورمیانه، جزایر اقیانوس آرام، شرق آفریقا، استرالیا، آمریکا و کارائیب نیز گسترش یافته است. مهمترین کشورهای صادر کننده‌ی آن تایلند و استرالیا هستند، در حالی که ایالات متحده آمریکا وارد کننده بزرگ برای ماش محسوب می شود. در ایران نیز سطح زیر کشت این گیاه حدود 300/26 هکتار و تولید سالانه‌ی آن 600/26 تن می باشد (صادقی پور، 1380 و کوچکی، 1377).
ماش طیف گسترده‌ای از پروتئین (5/19 تا 5/28 درصد) بوده و از نظر فسفر و ویتامینهای و تیامین غنی می‌باشد (پراهاوات،1988). دانه های این گیاه به صورت کامل، لپه شده و آرد مصرف می‌شوند و در مقایسه با گونه‌های دنیای جدید (انواع لوبیاها) بسیار خوشمزه‌تر، قابل هضم تر و خوش طعم‌تر بوده و به صورت کنسرو و دانه‌های سبز و یا در تهیه‌ی سوپ، چاشنی برنج و آبگوشت (مجنون حسینی، 1375) و به صورت آرد در تهیه‌ی رشته و ماکارونی (قوامی، 1376) مورد استفاده قرار می‌گیرند. جوانه های سبز آن غنی از ویتامین ث بوده و در تهیه‌ی انواع سالاد و غذا در چین و آمریکا طرفداران زیادی دارد (مجنون حسینی،1375).
به‌طور کلی ماش در مرکز و جنوب آسیا کشت می‌گردد و یکی از محصولاتی است که کمترین تحقیقات و بهره وری در مورد آن صورت گرفته است عملکرد فعلی آن در حدود 800 کیلوگرم در هکتار است که به طور معنی‌داری پایین‌تر از پتانسیل آن (2000 کیلوگرم در هکتار) می‌باشد. بنابراین بهبود عملکرد ماش هم از طریق روشهای اصلاحی و هم از طریق بهبود مدیریت محصول باید بر اساس اثرات متقابل آن با عوامل و فاکتورهای محیطی همانند تنش آب، سرما، آفات و بیماریها و ... باشد ( دی کاستا و همکاران،1999).
در حال حاضر ظرفیت افزایش عملکرد حبوبات در مقایسه با غلات فاصله‌ی زیادی تا حد نهایی مطلوب خود دارد. قرار گرفتن این گیاهان در زراعت دیم و وجود شرایط متغیر محیطی سبب شده است که همواره عملکرد آنها ناچیز و ناپایدار باشد. در حال حاضر نیز، قسمت اعظم تولید این گیاهان در مناطق دیم صورت می‌گیرد و عملکرد بالقوه‌ی پایین ارقام کنونی، بکارگیری محدود نهاده‌های کشاورزی، اتخاذ روشهای نامناسب تولید و وقوع تنشهای زیستی و غیرزیستی طی فصل رشد از عوامل مهم کاهش تولید و نوسانات عملکرد این گیاهان محسوب می‌شود (باقری،1377).
از تنشهای زیستی که عملکرد حبوبات را تحت تأثیر قرار می‌دهند می‌توان بیماریهای قارچی، باکتریایی، نماتدها، آفات و علفهای هرز را نام برد. تنشهای حرارتی، خشکی، شوری، شرایط غرقابی و کمبود عناصر معدنی بویژه آهن و فسفر، مهمترین تنشهای غیر زیستی برای حبوبات به شمار می‌روند که همه ساله در اکثر مناطق کشت خسارتهای جبران ناپذیری را به این محصولات وارد می‌کنند (باقری،1377).
افزایش روز افزون نیاز جهانی برای منابع آبی و غذایی حاکی از آن است که باید با بکارگیری روش های خاص در کشاورزی از هدررفت آب جلوگیری نمود (میری، 1384). افزودن نهاده هایی به خاک ممکن است بهره وری از زمین را افزایش دهد، اما این عمل در مورد آب تغییری ایجاد نمی کند. استفاده‌ی بهینه از آب و نهاده های زراعی می تواند افزایش بهره‌وری از آن را در پی داشته باشد (مینتسینات و همکاران، 2002 ).
قسمت اعظم ماش در کشورهای در حال توسعه یعنی مناطقی که کم و بیش با تنش خشکی مواجهند تولید می شود. تولید قابل اطمینان در اکثر این مناطق وابسته به حداقل آبیاری است. با این وجود منابع آبی محدودند (رودز،1999).
انتخاب تاریخ کاشت مناسب، جهت دستیابی به بیشترین عملکرد دانه، در ماش از عوامل بسیار مهم است. در کشت زودهنگام، ماش ممکن است پس از جوانه زنی و رشد، به سرمای اوایل فصل برخورد کند و این مسأله علاوه بر احتمال خطر سرمازدگی با کاهش عملکرد همراه باشد. از طرف دیگر کشت دیرهنگام نیز به فصل گرما برخورد نموده و در نتیجه تداخل گل دهی با اوج درجه حرارت منطقه، افت شدید عملکرد را در بر خواهد داشت. لذا تعیین بهترین تاریخ کاشت برای ژنوتیپ های مختلف و بررسی اثر متقابل آنها جهت دستیابی به حداکثر عملکرد دانه از اهمیت فراوانی برخوردار است. ماش در منطقه‌ی ورامین به خوبی پس از برداشت گندم و جو قابل کشت بوده که با توجه به دوره‌ی رشد کوتاه، فرصت کافی برای تهیه‌ی زمین جهت کشت گیاه بعدی نیز فراهم می باشد. در حال حاضر این ارقام به صورت تجربی در منطقه ورامین کشت می شوند که ممکن است به دلایل ذکر شده، عملکرد کاهش یابد.
در این تحقیق سعی می شود تا به صورت علمی و با اندازه گیری صفات مختلف مرتبط با عملکرد نهایی محصول و تاثیر تاریخهای کشت متفاوت بر عملکرد و اجزای عملکرد دانه و نیز خصوصیات کیفی دانه ماش، ترکیب بهترین و مناسب ترین ارقام و تاریخ کاشت برای ماش و اثر متقابل تیمار(رقم و زمان کاشت) جهت افزایش حداکثر عملکرد دانه به کشاوزران منطقه ورامین معرفی شود. همچنین این طرح می تواند موجب گسترش کشاورزی پایدار در منطقه ورامین شود. منظور از کشاورزی پایدار حذف نهاده ها (سم و کود) نمی باشد. بلکه منظور استفاده بهینه از این عوامل جهت کشاورزی مدرن و دقیق و تلفیق آن با کشاورزی سنتی می باشد. بطوریکه در طی چندین سال متوالی، شاهد یکنواختی در برداشت محصول باشیم. بر این اساس اهداف ذیل در این مطالعه دنبال گردید:
1- تعیین بهترین و مناسب ترین تاریخ کاشت ماش در منطقه ورامین به منظور افزایش عملکرد دانه
2- تعیین بهترین رقم از نظر عملکرد دانه و خصوصیات کیفی ماش
3- بررسی واکنش اجزای عملکرد به نوسانات درجه حرارت با تغییر تاریخ های کاشت
4- تعیین ترکیب بهترین رقم و مناسب ترین تاریخ کاشت برای ارقام ماش در منطقه ورامین
5- بررسی روند تغییرات شاخصهای رشد گیاه ماش تحت تاثیر تاریخهای مختلف کاشت
1-1- حبوبات و اهمیت آنها
حبوبات با داشتن بیش از 20 درصد پروتئین ، نقش مهمی در تأمین پروتئین مورد نیاز انسان، بخصوص در کشورهایی که تولیدات دامی و محصولات کشاورزی آنها کم است، دارند. این محصولات در تغذیه‌ی انسان می توانند به عنوان یک مکمل غذایی با ارزش و مناسب برای غلات محسوب شوند.
میزان پروتئین در غذاهای حیوانی معمولاً کمتر از میزان پروتئین در منابع گیاه است، ولی پروتئین‌های موجود در غذاهای حیوانی به علت داشتن تعداد و مقدار بیشتر اسیدهای آمینه، با ارزش‌تر از پروتئین های گیاهی می‌باشند (مجنون حسینی، 1375).
با ترکیب پروتئین های گیاهی و حیوانی می‌توان کمبود اسیدهای آمینه را برطرف کرد. بنابراین در مواردی که پروتئین غلات و حبوبات با هم مصرف شوند توازن اسیدهای آمینه و مخلوط پروتئین از نظر کیفیت بهتر از حالتی است که هر کدام به تنهایی مصرف شوند (کوچکی، 1368).
حبوبات در حاصلخیزی خاک مؤثر بوده و علاوه بر عدم نیاز چندان به ازت، هر ساله مقادیری ازت به خاک می‌افزایند. این گیاهان به دلیل کوتاهی فصل رشد و لطافت بقایای گیاهی بر جای گذاشته، گیاهان خوبی برای قرار گرفتن قبل از محصولات پاییزه و پس از محصولات وجینی و دیررس هستند (باقری و همکاران، 1376).
1-2- تاریخچه و پیدایش ماش
ماش در انگلیس با نام Green gram، Mung bean و یا Golden gram خوانده می‌شود. نام علمی قدیمی آن Phaseolus aureus بوده است (کوچکی، 1368). ماش زراعی از راسته‌ی نیامداران، تیره‌ی بقولات، زیر‌تیره‌ی پروانه آساها، قبیله‌ی Phaseolus، جنس Vigna و گونه‌ی Radiata می‌باشد. جنس Phaseolus که توسط لینه معرفی گردیده بود در آن زمان بسیار بزرگ و ناهمگن بود و شامل گونه‌هایی می‌گردید که خامه‌ی پیچ خورده یا انحنادار داشتند و این مهم آن را از جنسهای Dolikhus و Vigna که دارای خامه‌ی زاویه‌دار (کمی یا بیشتر از90 درجه) می‌باشند تفکیک می ساخت. گیاه شناسان بعدی این تصور را نادرست انگاشته و بعضی از گونه‌ها را به جنسهای موجود دیگر و یا جنسهای تازه شناسائی شده انتقال دادند (باندین و مارشال ،1998).
گام مهم در راه طبقه‌بندی منطقی و واقعی تر جنس مخلوط Phaseolus-Vigna توسط ویلزک برداشته شد که ماش را به جنس Vigna منتقل کرد. بنا به تصور او جنس Vigna دارای دو مشخصه‌ی برجسته است، اولاً گوشوارکها درست در زیر محل خروج برگ و یا شاخه‌ها قرار دارند، ثانیاً خامه‌ی منقار مانند در طرف دیگر کلاله امتداد یافته است (باندین و مارشال،1998).
جنس Vigna شامل حدود 150 گونه بوده که به هفت زیر جنس با نامهای Vigna، Ceratotropis، Lasiospron، Plectotropis، Sigmoidotropia، Haydonis و Macrorhynchus تقسیم می‌شوند. اگر چه گیاهان واقع در گروههای مختلف مخصوصاً گروههای کرانه‌ای متفاوت به نظر می‌آیند، ولی پیوستگی مشخص بین گونه‌های این گروهها وجود دارد و آن بخاطر وجود فرمهای واسطه می‌باشد.
زیر جنس سراتوتروپیس یک دسته‌ی مشخص، همگن و یکنواخت با منشأ آسیایی است که تمام خصوصیات بارز و مشخصه‌ی جنس ویگنا در آن به طرز مشهودی تظاهر یافته است (باندین و مارشال، 1998). این خصوصیات مهم به قرار زیر می‌باشد:
1- گوشوارکها درست در زیر محل خروج برگ و ساقه قرار دارند. 2- میانگره در روی محور گل آذین بسیار متراکم می‌باشد. 3- خامه در طرف دیگر کلاله امتداد یافته است. 4- دانه‌ی گرده سه سوراخه بوده و دارای سطح مشبک و غده‌ای می‌باشد (قوامی، 1376).
این زیر جنس شامل 16 یا 17 گونه بوده که عمدتاً آسیایی می‌باشند و از آنها شش گونه‌ی Aconitifolia، Angularis، Mungo، Radiata، Trilobata و Umbellata در مناطق مختلف قاره‌ی آسیا با گستردگی متفاوت کشت و کار می‌گردند. آنها توسط خصوصیات مختلفی نظیر تعداد و چگونگی فرورفتگی برگچه‌ها، شکل گوشوارکها، نحوه‌ی جوانه‌زنی، کرکدار بودن یا بی کرک بودن گیاه و غلافهای آن و نهایتاً چگونگی چشم دانه از یکدیگر به راحتی قابل تمایز می باشند (قوامی، 1376). در این میان ماش معروفترین گونه‌ی زراعی است که به همراه ماش سیاه مناطق زیادی از آسیا را تحت پوشش دارند.
1-3-منشا و پراکندگی جغرافیایی ماش
منشا و پراکندگی برخی از گونه‌های زراعی مختلف چندان معلوم نیست، اما عموماً قضاوتها و استنباطها بر مبنای گونه‌ها و فرمهای وحشی به عنوان جد احتمالی این گونه ها استوار می‌باشد. از این نقطه نظر Vigna sublobata و Vigna trilobata مهم به نظر می‌رسند (قوامی، 1376).
فرمهای وحشی ماش سبز در سطح وسیعی از مناطق گرمسیر جنوب، جنوب شرقی و شرق آسیا و شمال استرالیا پراکنده شده‌اند (مجنون حسینی، 1375).
این احتمال که Vigna sublobata جد نهایی هر دو گونه‌ی Vigna radiata و Vigna mungo باشد بسیار قوی بوده و توسط آزمایشات بسیار از جمله بررسی الگوهای الکتروفورتیکی پروتئین دانه، چند شکلی طول قطعات برشی و قطعات تکثیر یافته‌ی تصادفی، مورد تأیید قرار گرفته است (قوامی، 1376).
گونه Vigna sublobata بسیار شبیه به Vigna radiata بوده، به طوریکه برخی از متخصصین رده‌بندی ترجیح می‌دهند آنرا Vigna radiata وارتیه‌ی Sublobata نامیده و نوع زراعی آن را Vigna radiata بنامند.
علاوه بر وجود شواهد تاریخی مانند فسیلها و دست نوشته‌هایی دال بر زراعی شدن ماش در هند، مطالعات بعدی بر روی نمونه‌های زنده‌ای که جدیداً یافت شده‌اند، حاکی از آن است که این گونه در منطقه‌ی وسیعی از قاره‌ی هند تمرکز یافته و از آنجا به طرف غرب در مناطق ساحلی شرق آفریقا و ماداگاسکار توسعه‌یافته است.
مارشال و همکاران متذکر شده‌اند که پراکندگی ماش بیشتر به قسمت شرقی مناطق گرمسیر آسیا محدود بوده و از هندوستان به اندونزی و جنوب چین پراکنده گردیده است. به اعتقاد واویلوف و گیاه شناسان جدید، ماش سبز از هندوستان و آسیای مرکزی منشأ یافته و هندوستان به احتمال قوی اولین منطقه‌ی زراعی شدن ماش سبز بوده و دارای تنوع خیلی زیادی از فرمهای زراعی، وحشی و نوع هرز این گیاه است (مجنون حسینی، 1375).
1-4- خصوصیات مورفولوژیکی ماش
ماش زراعی گیاهی است یکساله، بوته‌ای یا نیمه رونده به ارتفاع 15-90 سانتیمتر و حتی بیشتر که دارای ریشه‌های مستقیم با گره‌های درشت و شاخه‌های زیاد می‌باشد. این شاخه‌ها مخصوصاً در قسمت بالایی دارای موهای زیاد، خاردار، خمیده و یا باز می‌باشند. شاخه‌ی مرکزی بوته تقریباً ایستاده، ولی شاخه‌های جانبی نیمه ایستاده هستند. برگها مرکب و متشکل از سه برگچه‌ی بزرگ به رنگ سبز روشن یا تیره بوده که تخم‌مرغی و یا لوزی تخم‌مرغی می‌باشند. برگها دارای دمبرگ طویل بوده به قسمی که دمبرگ برگهای پایینی 15-8 و گاهی 20 سانتیمتر طول دارد. طول دمبرگهای برگچه‌های جانبی در حدود 6-3 میلی متر و طول دمبرگ برگچه‌ی اصلی حدود 30 میلی متر می‌باشد. گوشوارکها دوکی- تخم‌مرغی بوده و حدود 10 تا 15 سانتیمتر طول دارند و درست از زیر برگها و شاخه‌ها خارج می‌شوند (مجنون حسینی ،1375 و تانسند،1974).
گلهای ماش کوچک و به رنگ زرد متمایل به سبز یا لیمویی بوده و به صورت خوشه‌های متراکم و جانبی بر روی دمگلی بلندتر قرار دارند.
هر خوشه شامل 20-10 گل است که تنها 8-5 عدد از آنها باز می‌شود (مجنون حسینی، 1375).
کاسه‌ی گل از 5 کاسبرگ طویل تشکیل شده که کم و بیش به گلبرگها چسبیده اند. طول کاسبرگ 4-3 میلیمتر بوده که در قسمت ابتدایی بهم چسبیده بوده و در قسمت بالا 5 دندانه را تشکیل می‌دهند. اگر در هنگام گرده افشانی آب و هوا بارانی باشد تشکیل دانه ها تحت تأثیر قرار گرفته و دانه کمتری تولید خواهد شد. نحوه‌ی جوانه زنی ماش از نوع اپی‌جیل (بالای زمینی) است (مجنون حسینی، 1375).
غلافهای ماش باریک و استوانه‌ای به اندازه‌ی 4 تا 10 در 5/0 سانتیمتر می‌باشند که در بالا باریک و در پایین پهن می‌شود (تانسند،1974).
رنگ غلافها در حالت نارس سبز روشن تا تیره و پس از رسیدن به رنگ قهوه‌ای متمایل به سبز یا خاکستری و کرم در می‌آیند (مجنون حسینی، 1375). معمولاً روی غلافها موهای ستوز برگشته و یا نیمه باز به رنگ قهوه‌ای و به طول 1 میلیمتر دیده می‌شوند. دانه‌ها به رنگ زرد متمایل به سبز تا زیتونی، سبز تیره و حتی سیاه، استوانه‌ای و اندازه‌ی آنها حدوداً 4×3 میلیمتر می‌باشد (تانسند،1974). سطح خارجی بذرها به صورت کدر و براق دیده می‌شود (خیال پرست، 1370). بذور رسیده‌ی ماش در حدود 4 ماه پس از کاشت برداشت می‌شوند (مجنون حسینی،1375) و وزن هزار دانه‌ی آن بین 30 تا 40 گرم می‌باشد (خیالپرست، 1370).
1-5- مشخصات اکولوژیکی و زراعی ماش
ماش در محدوده‌ی وسیعی از عرض جغرافیایی (از خط استوا تا 40 درجه عرض شمالی یا جنوبی) و در مناطقی کشت می‌گردد که متوسط درجه حرارت شبانه روز در طول دوره‌ی رشد گرمتر از 20 درجه‌ی سانتیگراد باشد (مجنون حسینی، 1375).
این گیاه با آب و هوای گرم سازگار بوده و نیاز حرارتی بالایی دارد (خیالپرست،1370). مجموع حرارت مؤثر برای رشد و نمو ارقام دیررس 2400-2300، در ارقام متوسط رس حدود 2000-1800 و در ارقام زودرس 1800-1600 درجه‌ی سانتی گراد می‌باشد (مجنون حسینی، 1375). دمای مناسب برای رشد و نمو ماش 30-25 درجه‌ی سانتیگراد است و به آسانی تا 45 درجه‌ی سانتیگراد را تحمل میکند. حداقل دما برای جوانه‌زدن ماش 8 درجه‌ی سانتیگراد بوده و چنانچه درجه حرارت از 13-12 درجه‌ی سانتیگراد کمتر باشد رشد خوبی نکرده و رشد آن تا مساعدتر شدن دما به تعویق خواهد افتاد (خیال پرست،1370).
ماش جزء گیاهان روز کوتاه بوده و روزهای بیش از 14 ساعت برای رشد این گیاه مناسب نیست. به طور کلی اگر روزها بلند باشند، نمو آن به تعویق خواهد افتاد. البته عده‌ی معدودی از ارقام ماش به طول مدت روشنایی واکنش نشان نمی‌دهند (مجنون حسینی، 1375). ماش در مناطق بارانی و خشک کشت می‌شود لیکن مناسب مناطق مرطوب و گرمسیر نمی‌باشد و بارندگی شدید هنگام گل دادن برای آن بسیار مضر است. حتی بادهای مرطوب مانع لقاح گلها در ماش می گردند. ماش در مناطق خشک، نیمه خشک، نیمه‌گرمسیر و گرمسیر فقط تحت شرایط آبیاری محصول خوبی را تولید میکند. در مناطق مرطوب و گرمسیر هندوستان ماش هم در فصل مرطوب و هم در فصل خشک کشت می‌گردد. در فصل مرطوب به آبیاری احتیاجی نداشته و در فصل خشک تا 5 بار آبیاری می‌گردد (مجنون حسینی، 1375).
ماش در خاکهای مختلف قادر به رشد بوده و در خاکهای سبک و غنی از موادآلی یا اراضی لومی زهکش‌دار و شنی لومی محصول خوبی می‌دهد. اما در خاکهای مرطوب سرد و رسی و خاکهای آهکی موفقیت چندانی ندارد، به طوریکه در خاکهای آهکی قلیایی دچار کلروز (زردی) می‌شود. بهترین PH خاک برای کشت ماش بین 6- 5/5 بوده و در نواحی رسوبی واکنش اسیدیته‌ی خاک جهت کشت ماش نبایستی بیش از 5/5 باشد (مجنون حسینی، 1375).
ماش سبز در هندوستان عمدتاً به صورت دیم کشت می شود. میزان آب قابل استفاده با توجه به دوره‌ی رشد محصول 400-300 میلیمتر می باشد. حداقل آب مصرفی روزانه 3 میلیمتر بوده و با توجه به فصل رشد می تواند به بیش از 5/4 میلیمتر در روز نیز برسد. دوره‌ی بحرانی تأمین آب، مراحل گلدهی و رشد غلاف ها می باشد. یک یا دو آبیاری سبک در مراحل بحرانی جهت افزایش عملکرد توصیه شده است. در عین حال بایستی در این مراحل از غرقاب شدن خاک جلوگیری نمود چون موجب 60 تا 72 درصد کاهش عملکرد می گردد. مشاهده شده که هم زیادی آب و هم تنش رطوبتی در مراحل گلدهی و رشد غلاف ها باعث کم شدن تعداد غلاف ها و وزن دانه ها شده که منجر به کاهش عملکرد می شود (سرلک، 1386).
1-6- نیاز کودی
یک تن ماش حدود kg 40 نیتروژن، kg 4-3 فسفر، kg 12-10 پتاس، kg 5/1-1 کلسیم و kg 2-5/1 گوگرد و منیزیم از خاک جذب میکند. به منظور ثبات در عملکرد لازم است این مواد مجدداً به خاک اضافه شوند.مصرف kg/ha 15-10 نیتروژن به عنوان شروع کننده (استارتر) جهت رشد اولیه‌ی گیاه کافی است. با توجه به آزمایش خاک و مدیریت زراعی کاربرد kg/ha 50-30 فسفر موجب بروز واکنشی مطلوب از سوی گیاه می شود. افزایش عملکرد ناشی از مصرف فسفر مربوط به افزایش تعداد غلاف در گیاه، تعداد دانه در غلاف و وزن دانه ها است. فسفر موجب افزایش گرهک های ریشه می گردد (سرلک، 1386).
1-7- عملکرد دانه
در کشورهای گرمسیری ماش سبز به منظور استحصال دانه، با دست برداشت می شود. بلوغ فیزیولوژیک با ریزش یکنواخت برگها مشخص می گردد. غلاف ها با دست چیده شده، در مقابل آفتاب خشک گردیده و سپس خرمنکوبی می شوند. در کشورهای پیشرفته ای مثل آمریکا و استرالیا برداشت با کمباین انجام می گیرد. جهت انبار نمودن، رطوبت دانه ها نباید بیشتر از 13-12% باشد. تحت مدیریت ضعیف عملکرد حدود kg/ha 500-300 بوده ولی با بهبود عملیات زراعی، عملکرد به kg/ha 1000-600 می رسد. برخی ارقام جدید ماش پتانسیل عملکرد ton/ha 2 را نیز دارند (سرلک، 1386).
1-8- آفات و امراض
مهم ترین آفات ماش سبز، غلاف خوارها، شته ها و مگس های سفید هستند. غلاف خوارها از برگ ها و ساقه ها تغذیه نموده و غلاف های سبز را نیز سوراخ می کنند. سمپاشی با اندوسولفان، مالاتیون و یا کارباریل در کنترل این لارو ها مؤثر است. شته ها و مگس های سفید را نیز می توان با دیمتوات، مالاتیون و یا اندوسولفان کنترل نمود. لکه برگی سرکوسپورا، سیاهک آنتراکنوز، زنگ و موزائیک زرد مهم ترین بیماری های این گیاه محسوب می شوند. دو مرحله سمپاشی به وسیله‌ی باویستین در 30 و 45 روز پس از کاشت در کنترل لکه برگی مؤثر است. ضد عفونی بذر با کاپتان یا تیرام خطر بیماری آنتراکنوز را کاهش می دهد. سمپاشی گیاه با تیرام، زینب و یا ترکیبات مسی در فواصل دو هفته ای شیوع آلودگی را کم می کند. شیوع بیماری زنگ را نیز می توان با سمپاشی به کمک زینب یا گوگرد به حداقل رساند. جدی ترین بیماری این گیاه در جنوب آسیا موزائیک زرد ویروسی ماش سبز می باشد. این ویروس توسط مگس های سفید منتقل می شود. همچنین قارچ رایزوکتنیا باعث پوسیدگی بذور و مرگ گیاهچه می شود. لذا بذرها را با قارچکش های مناسب مثل تتراکلروبندازول به نسبت 2 گرم برای هر کیلوگرم بذر استفاده می کنند (سرلک، 1386).
از علفهای هرز مهم که با حبوبات رقابت می‌کنند تاج خروس وحشی، فرفیون یا شیر سگ، خرفه و مرغ می‌باشند (مجنون حسینی،1375).
1-9- عملیات زراعی
چون ماش گیاهی است تابستانه و وجینی لذا باید در پاییز سال قبل برای کاشت آن زمین را به عمق 25 تا 30 سانتیمتر شخم زد و اگر کود دامی لازم باشد باید همراه این شخم به زمین داد و در بهار سال بعد به عمق 10 تا 20 سانتیمتر شخمی متوسط زده می شود و به دنبال آن دو تا سه مرتبه دندانه زده می شود. به منظور جوانه زنی مطلوب و رشد قوی گیاهچه ها لازم است که بذور در تماس با رطوبت کافی در خاک قرار بگیرند. برای جوانه زنی مطلوب و استقرار گیاه دمای خاک باید حدود c 0 30 و چگالی ظاهری مناسب آن kg/m2 3/1- 2/1 باشد.
روش های کاشت ماش سبز عبارتند از : دستپاش، ردیفی و کپه ای که ارقام جدید معمولاً بصورت ردیفی و ارقام محلی بصورت دستپاش کشت می شوند. مقدار بذر لازم بسته به جنس خاک، روش کاشت و اندازه‌ی بذر متفاوت بوده و معمولاً بین 30 تا 40 کیلو گرم بذر مصرف می کنند. کشت بذور با ردیف کار، کارآیی بالاتری دارد. فاصله‌ی ردیف های کاشت 30 سانتیمتر و فاصله‌ی بوته ها روی ردیف 10-5 سانتیمتر می باشد. در ارقام خزنده فاصله‌ی ردیف ها به 45 سانتیمتر می رسد. در کشت کپه ای فاصله‌ی حفره ها cm 50 ×cm 50 بوده و در هر حفره 7-6 بذر می کارند.
در هر حال تراکم بوته 30 گیاه در مترمربع خواهد بود. میزان بذر مصرفی ماش سبز با توجه به اندازه‌ی بذور 20-15 کیلوگرم در هکتار بوده که البته بذور خیلی درشت آن حداکثر با میزان kg/ha 30 کشت می گردند. عمق مطلوب کشت آن نیز 5-3 سانتیمتر می باشد (سرلک، 1386).
1 -10- اهمیت و ارزش غذایی ماش
ماش از حبوبات با ارزش بوده و به لحاظ آنکه منبع سرشار از پروتئین با کیفیت بالا می‌باشد نقش بسزایی در تغذیه‌ی مردم کم درآمد کشورهای در حال توسعه بازی میکند.
این گیاه در غنی ساختن و باروری خاک از طریق تثبیت بیولوژیکی ازت، در جلوگیری از فرسایش خاک به صورت یک گیاه پوششی و همچنین اغلب اوقات به صورت علوفه‌ی سبز کاربرد دارد. کاشت این گیاه نهاده‌ی اندکی را طلب نموده و دارای دوره‌ی رسیدگی کوتاه می‌باشد، لذا در سیستم‌های چند محصولی به راحتی قابل توصیه و از نظر اقتصادی بسیار با صرفه است (دودواد،1998).
کشت ماش در تناوب با دیگر گیاهان سودمند است، به قسمی که ارزن و دال عدس به ترتیب 27 درصد و از 42 تا 57 درصد افزایش عملکرد را در تناوب با ماش نشان داده‌اند. تناوب ماش با دال عدس علاوه بر اینکه از نقطه نظر افزایش عملکرد و درآمد خالص تا 23 درصد سودمند می‌باشد، باعث افزایش باروری خاک نیز می‌گردد، به طوریکه بیشترین محصول گندم در تناوب با نیامداران تنها بعد از کاشت ماش و دال عدس حاصل شده است (سینگ و همکاران،1988). در سریلانکا ماش یکی از اجزای اصلی تناوب لگوم- ذرت در مناطق مرتفع و لگوم- برنج در مناطق پست می‌باشد (دی کاستا و همکاران،1999).
دانه‌های ماش از نظر محتوی پروتئین غنی (19.5تا 28.5 درصد) بوده و از نظر فسفر و ویتامینهای A ،B1،B2 و نیاسین غنی می‌باشند و علاوه بر اینها حاوی مقدار زیادی پتاسیم و کلسیم هستند. پروتئین ماش از نظر اسیدهای آمینه‌ی لوسین، آرژنین، ایزولوسین، والین و لیزین غنی بوده ولی همانند سایر نیامدارن از نظر اسید آمینه‌های سولفوره، مانند سیستئین و متیونین فقیر می‌باشد، لیکن در ماش این دو اسید آمینه در مقایسه با سایر نیامدارها بیشتر است. ماش در مقایسه با سایر حبوبات بخصوص لوبیاها و باقلا راحت‌تر هضم می‌گردد، زیرا این گیاه نسبتاً عاری از عوامل ضد ارزش غذایی و مواد نفخ‌زا می‌باشد. قابلیت هضم، ارزش بیولوژیکی و پروتئین خالص دسترسی ماش تقریباً با سویا یکسان است (سینگ و همکاران،1988). دانه‌های ماش به صورت پخته در تهیه‌ی سوپ، چاشنی برنج، آبگوشت و غیره مصرف می‌شوند و از دانه های سبز آن در تهیه‌ی کنسرو استفاده می‌شود. جوانه‌های سبز شده‌ی ماش سرشار از ویتامین ث و ریبوفلاوین بوده و در تهیه‌ی انواع سالاد و غذا در چین و آمریکا هواداران بسیار دارد (مجنون حسینی، 1375).
در هندوستان ماش به طور وسیعی به عنوان غذا مورد استفاده قرار می‌گیرد و تقریباً بیش از 12 نوع غذای مختلف با آن پخته می‌شود (غلامی، 1374). غذاهای هندی که از ماش تهیه می‌شوند عمدتاً جزئی از غذای روزانه‌ی مردم را تشکیل می‌دهند و همچنین به صورت دسر و پیش غذا در سرتاسر کشور مصرف می‌شوند (سینگ و همکاران،1988).
آرد ماش به همراه آرد گندم در صنعت ماکارونی و رشته سازی در تایلند به کار برده می‌شود همچنین این کشور مقدار بسیار زیادی ماش به کشورهای دیگر از جمله چین و آمریکا برای استفاده به عنوان سبزی تازه جوانه زده صادر می‌نماید (قوامی، 1376).
بر اساس آمارهای منتشره در گزارشات دومین سمپوزیوم ماش و هم چنین بعضی از مقالات، هندوستان اولین تولید کننده‌ی این محصول بوده و بیش از نیمی از محصول تولیدی جهان را به خود اختصاص داده است (تیکو و چاندرا،1999). تایلند که از بزرگترین صادر کنندگان ماش محسوب می‌شود، با حدود 430 هزار هکتار سطح زیر کشت، تولیدی بیش از 250 هزار تن دارد. در آمریکا بیش از 50 هزار هکتار زیر کشت ماش بوده که از این میان تنها 25 هزار هکتار آن برای مصارف دانه‌ای کشت می‌شود (قوامی، 1376).
1-11- سطح زیرکشت و میزان تولید ماش
سطح زیر کشت ماش در دنیا حدود 0000/300/5 هکتار و تولید سالانه آن 000/300/2 تن است. 45% تولید این گیاه در هندوستان به دست می آید. امروزه ماش در تمامی نواحی هند، میانمار، پاکستان، تایلند، سریلانکا، هندوچین، اندونزی، چین و... کشت می شود. زراعت ماش در خاورمیانه، جزایر اقیانوس آفریقا، استرالیا، آمریکا و کارائیب نیز گسترش یافته است. مهم ترین کشورهای صادر کننده آن تایلند و استرالیا بوده، در حالی که ایالات متحده آمریکا وارد کننده ای بزرگ برای ماش محسوب می شود. در ایران نیز سطح زیر کشت این گیاه حدود 300/26 هکتار وتولید سالانه 600/26 تن می باشد (شاهمرادی،1382 وکارگر،1380).
جدول 1- سطح زیر کشت، میزان تولید وعملکرد ماش سبز در دنیا و نیز چند کشور آسیایی (فائو 2008)
|
سطح زیر کشت (هکتار) |
تولید (تن) |
عملکرد (کیلوگرم در هکتار) |
|
|
جهان |
4361522 |
3344945 |
767 |
|
افغانستان |
39500 |
42500 |
1075 |
|
ارمنستان |
50 |
132 |
2640 |
|
آذربایجان |
800 |
1000 |
1250 |
|
بهرین |
11 |
12 |
1090 |
|
بنگلادش |
81549 |
71597 |
878 |
|
بوتان |
2000 |
1600 |
800 |
|
چین |
50000 |
100000 |
2000 |
|
قبرس |
71 |
64 |
901 |
|
هند |
1500000 |
800000 |
533 |
|
اندونزی |
2000 |
1000 |
500 |
|
ایران |
74000 |
85000 |
1148 |
|
اسراییل |
110 |
100 |
909 |
|
ژاپن |
0 |
0 |
0 |
|
اردن |
0 |
0 |
0 |
|
کره جنوبی |
4837 |
6637 |
1372 |
|
قرقیزستان |
1100 |
1300 |
1182 |
|
جمهوری دومنیکن |
14500 |
14400 |
993 |
|
لبنان |
41 |
100 |
2439 |
|
مالدیو |
100 |
75 |
750 |
|
مغولستان |
1400 |
1350 |
964 |
|
نپال |
29270 |
25410 |
868 |
|
پاکستان |
163000 |
121000 |
742 |
|
فیلیپین |
36000 |
28000 |
778 |
|
عربستان سعودی |
4500 |
8200 |
1822 |
|
سوریه |
700 |
1200 |
1714 |
|
تاجیکستان |
4604 |
24221 |
5260 |
|
تایلند |
79000 |
80000 |
1012 |
|
تیمور |
0 |
0 |
0 |
|
ترکیه |
20939 |
20829 |
944 |
|
ازبکستان |
4400 |
11000 |
2500 |
|
ویتنام |
133000 |
97000 |
729 |
|
یمن |
8900 |
10500 |
1180 |
جدول 2 - سطح زیر کشت و مقدار تولید ماش بر حسب استان ( آمارنامه کشاورزی 1386)
|
استان |
کل |
آبی |
دیم |
||||
|
سطح زیر کشت (هکتار) |
تولید (تن) |
سطح زیر کشت (هکتار) |
تولید (تن) |
سطح زیر کشت (هکتار) |
تولید (تن) |
||
|
کل کشور |
16167 |
11661 |
12514 |
10201 |
3652 |
1460 |
|
|
آذرباریجان شرقی |
391 |
300 |
303 |
250 |
88 |
50 |
|
|
آذربایجان غربی |
785 |
927 |
760 |
910 |
25 |
17 |
|
|
اردبیل |
534 |
337 |
500 |
322 |
34 |
15 |
|
|
اصفهان |
206 |
245 |
206 |
245 |
0 |
0 |
|
|
ایلام |
40 |
23 |
40 |
23 |
0 |
0 |
|
|
تهران |
15 |
16 |
14 |
16 |
2 |
0 |
|
|
چهارمحال بختیاری |
83 |
134 |
81 |
134 |
0 |
0 |
|
|
خراسان جنوبی |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
|
|
خراسان رضوی |
86 |
52 |
75 |
49 |
10 |
3 |
|
|
خراسان شمالی |
19 |
11 |
18 |
11 |
0 |
0 |
|
|
خوزستان |
6401 |
5759 |
6390 |
5753 |
11 |
6 |
|
|
زنجان |
13 |
22 |
12 |
22 |
0 |
0 |
|
|
سمنان |
51 |
127 |
51 |
127 |
0 |
0 |
|
|
سیستان و بلوچستان |
2363 |
321 |
1740 |
107 |
623 |
215 |
|
|
فارس |
654 |
718 |
646 |
712 |
8 |
6 |
|
|
قزوین |
42 |
29 |
37 |
28 |
5 |
1 |
|
|
قم |
10 |
8 |
10 |
8 |
0 |
0 |
|
|
کردستان |
63 |
44 |
33 |
32 |
30 |
13 |
|
|
کرمان |
551 |
487 |
551 |
487 |
0 |
0 |
|
|
کرمانشاه |
81 |
61 |
65 |
54 |
16 |
7 |
|
|
کهگیلویه وبویراحمد |
183 |
209 |
180 |
206 |
2 |
3 |
|
|
گلستان |
3145 |
1406 |
381 |
315 |
2764 |
1090 |
|
|
گیلان |
9 |
10 |
8 |
8 |
1 |
2 |
|
|
لرستان |
327 |
256 |
316 |
248 |
11 |
7 |
|
|
مازندران |
11 |
15 |
3 |
4 |
7 |
11 |
|
|
مرکزی |
58 |
77 |
50 |
72 |
8 |
5 |
|
|
هرمزگان |
7 |
11 |
7 |
11 |
0 |
0 |
|
|
همدان |
27 |
43 |
24 |
35 |
4 |
8 |
|
|
یزد |
13 |
12 |
13 |
12 |
0 |
0 |
|
1-12- ویژگی های گیاهشناسی ماش
ماش نباتی است یک ساله، بوته ای یا بالا رونده به طول 45 تا 95 سانتی متر، ساقه ها زاویه دار با شاخ وبرگ متعدد وکرک دار و در برخی نژادها ساقه پیچک دار است. شاخه مرکزی بوته کم وبیش ایستاده ولی شاخه ها جانبی نیمه ایستاده هستند. ریشه ها مستقیم با گره های درشت روی آنها، برگ ها مرکب و متشکل از سه برگچه بزرگ به رنگ سبز روشن یا تیره دارای دمبرگ بلند وپهنگ بیضی شکل می باشد. در زیر برگ ماش زائده های قندی وجود دارد که مورد توجه زنبورهای عسل قرار می گیرد. گل ها کوچک (1 تا 5/1 سانتی متر) به رنگ لیموئی زرد که به صورت خوشه های متراکم و جانبی به روی دمگلی بلند قرار دارند. هر خوشه شامل 10 تا 20 گل می باشد که در زمان شکفتن گل ها 5 تا 8 عدد آنها باز می شوند. غلاف ها یا نیام ها باریک و استوان های به طول 5 تا 10 سانتی متر بوده و وقتی که نارس هستند به رنگ های سبز روشن وتیره دیده می شوند که پس از رسیدن به رنگ های سبز مایل به قهوه ای یا خاکستری یا زرد تیره در می آیند.
معمولاً در روی غلاف ها کرک هایی دیده می شوند. در هر غلاف 4 تا 10 بذر کوچک، کروی شکل و به رنگ سبز و گاهی اوقات زرد یا طلایی وجود دارد. وزن هزار دانه آنها از 30 تا 40 گرم متفاوت است. نحوه جوانه زنی بذر ماش از نوع اپی جیل (بالای زمینی) است. گل ها 6 تا 8 هفته بعد از خروج جوانه ها از خاک ظاهر شده و گرده افشانی در آنها کاملاً خودگشن بوده و گاهی تا 42 درصد کلیستوگامی یعنی گرده افشانی قبل از باز شدن گل ها اتفاق می افتد. اگر در هنگام گرده افشانی آب وهوا بارانی باشد تشکیل دانه ها تحت تأثیر قرار گرفته و دانه کمتری تولید خواهد شد. بذر رسیده ماش در حدود 4 ماه پس از کاشت آماده برداشت می شوند (کریمی و همکاران،1386).
1-13- سازگاری ماش
ماش سبز در انواع خاک ها رشد می کند ولی بهترین آنها خاک های لومی عمیق با زهکشی خوب می باشند و خاک های سنگین جهت کشت این گیاه مناسب نیستند.ماش سبز به خشکی به طور نسبی متحمل است. در ارقام مختلف این گیاه دو نوع الگوی رشد ریشه دیده می شود:
الف- ریشه اصلی کم عمق با انشعابات زیاد و معتدل رست (مزوفیت) که در خاک های آبرفتی با تامین آب کافی رشد می کند.
ب- سیستم ریشه ای عمیق با انشعابات کم، خشک رست (زروفیت) که به خاک های خشک سازش یافته است.
PH مناسب ترین 5/7-5/6 است. در خاک های اسیدی با PH 5/6 با مصرف آهک بهبود گره بندی و عملکرد حاصل می شود. ماش سبز به شوری خاک به طور نسبی متحمل است وتا شوری 6 دسی سایمنس بر متر را می تواند تحمل نماید. رطوبت خاک عامل مهمی برای تولید می باشد چون اغلب ماش ها به کمک بقایای رطوبتی خاک رشد می کنند. آزمایش ها نشان داده که تعداد غلاف، تعداد دانه در غلاف و عملکرد دانه مطلوب زمانی حاصل می شود که رطوبت خاک 50 درصد آب قابل دسترس باشد. ماش سبز غرقابی را تحمل نکرده و از این نظر نسبت به ماش سیاه حساس تر است. عملکرد دانه و گره بندی در اثر ماندابی کاهش می یابد. در گره های ریشه در اثر توقف تثبیت نیتروژن لک هموگلوبین از بین می رود. ماش سبز گیاهی است روز کوتاه و اکثر اقلام آن در طول روزهای 13-12 ساعت به گل می روند. در طول روزهای بیشتر، گلدهی به تاخیر افتاده و این موضوع با افزایش حرارت تشدید می شود.
با افزایش ارتفاع از سطح دریا، گلدهی به تعویق می افتد که این امر احتمالا به دلیل کاهش دماست. این گیاه گرما و آفتاب را دوست دارد بنابراین در مناطق نیمه خشک گرمسیر تا نیمه گرمسیر رشد میکند. میزان بارندگی سالانه در مناطق زیر کشت ماش 1000-600 میلیمتر است. در هندوستان این گیاه از سطح دریا ارتفاع حداکثر 2000 متری کشت می شود. دمای مناسب جهت رشد ماش سبز 30-28 درجه سانتیگراد است با این حال قادر است در دامنه حرارتی 40-20 درجه سانتیگراد رشد کند. ولی به دمای پایین حساس بوده و در یخبندان از بین می رود. دمای بحرانی 15 درجه سانتیگراد است و در دمای 10 درجه سانتیگراد جوانه زنی انجام نمی گیرد. ماش سبز در تابستان با تشعشع زیاد و همچنین در فصل بهار زمانی که آسمان ابری است می تواند رشد نماید. این گیاه به صورت مخلوط با گیاهان بلندی مثل: ذرت، لپه هندی و حتی نارگیل قابل کشت است البته مشاهده شده که در شرایط سایه عملکرد ممکن است بیش از 50 درصد نسبت به شرایط نور کامل کاهش یابد (شاهمرادی،1382).
1-14-فیزیولوژی ماش
ماش سبز گیاهی است دارای رشد نامحدود به همین دلیل برای جذب مواد پرورده بین مخازن رویشی و زایشی رقابت وجود دارد. محدودیت منابع (برگ ها) به خصوص در مراحل گل دهی و غلاف دهی دیده می شود. بنابراین به بهبود شاخص سطح برگ و طول دوام سطح برگ می باشد. ماش گیاهی است سه کربنه(C3) و میزان سرعت رشد و سرعت رشد نسبی در آن مقایسه با غلات پایین تر است. تعداد غلاف، تعداد دانه در غلاف و وزن دانه اجزای اصلی عملکرد می باشد.
کمبود در رطوبت خاک باعث تسریع در گلدهی شده ولی طول دوره ی گلدهی و پر شدن غلاف ها را کاهش داده که منجر به کاهش تعداد غلاف وعملکرد می گردد. با این وجود ممکن است به دلیل کاهش تعداد غلاف وتعداد دانه در هر غلاف، اندازه دانه ها بزرگ تر شود. ماش سبز از طریق ریزش گل ها و غلاف های نارس (سازوکار اجتناب از تنش) به خشکی واکنش نشان می دهد. در این مواقع گیاه با بستن روزنه ها و همچنین کاهش پتانسیل آب برگ وخورشید گرائی آن که منجر به جذب کمتر تشعشع می شود از خروج آب جلوگیری می کند (شاهمرادی،1382).
ماش به تنش آبی حساس بوده و زمانی که پتانسیل آب برگ به 2/0- مگاپاسگال برسد سرعت فتوسنتز خالص کاهش می یابد. کوشش های زیادی جهت کنترل ریزش گل ها و غلاف ها انجام شده و برگ پاشی با تنظیم کننده های رشد مانند: ایندول استیک اسید، ایندول بوتیریک اسید، اسید سالیسیلیک و اترل قبل از گلدهی در این زمینه موفقیت آمیز بوده است. اما نتایج حاصل ثبات نداشته اند (شاهمرادی،1382).
1-15- تهیه زمین و کشت
جهت تهیه بستر بذر نیاز به یک یا دو شخم و به دنبال آن دو تا سه مرتبه دندانه زدن می باشد. به منظور جوانه زنی مطلوب و رشد قوی گیاهچه ها لازم است که بذور در تماس با رطوبت کافی در خاک قرار بگیرد. برای جوانه زنی مطلوب و استقرار گیاه دمای خاک باید حدود 30 درجه سانتیگراد و چگالی ظاهری مناسب آن 3/1- 2/1 کیلوگرم در متر مکعب باشد. روش های کاشت ماش عبارتنداز: دستپاش، ردیفی و کپه ای که ارقام جدید معممولا به صورت ردیفی وارقام محلی به صورت دستپاش کشت می شوند. فاصله ردیف های کاشت 30 سانتیمتر و فاصله بوته ها روی ردیف 10-5 سانتیمتر می باشد. در ارقام خزنده فاصله ردیف ها به 45 سانتیمتر می رسد. در کشت کپه ای فاصله حفره ها 50 سانتیمتر 50 سانتیمتر بوده و در حفره 7-6 بذر می کارند. در هر حال تراکم بوته 30 بوته در متر مربع خواهد بود. میزان بذر مصرفی ماش سبز با توجه به اندازه بذور 20-15 کیلوگرم در هکتار بوده که البته بذور خیلی درشت آن حداکثر با میزان 30 کیلوگرم در هکتار کشت می گردند. عمق مطلوب کشت آن نیز 5-3 سانتیمتر می باشد (شاهمرادی،1382).
1-16- نیاز آبی
ماش سبز در هندوستان به طور عمده به صورت دیم کشت می شود. میزان آب قابل استفاده با توجه به دوره رشد محصول 400-300 میلیمتر می باشد. حداقل آب مصرفی روزانه 3 میلیمتر بوده و با توجه به فصل رشد می تواند به بیش از 5/4 میلیمتر در روز نیز برسد. دوره بحرانی تامین آب مراحل گلدهی و رشد غلاف ها می باشد. یک یا دو آبیاری سبک در مراحل بحرانی جهت افزایش عملکرد توصیه شده است. در عین حال بایستی در این مراحل از غرقاب شدن خاک جلوگیری نمود چون موجب کاهش 72-60 درصدی عملکرد می گردد مشاهده شده که هم زیادی آب و هم تنش خشکی در مراحل گل دهی و رشد غلاف ها باعث کم شدن تعداد غلاف ها و وزن دانه ها شده که منجر به کاهش عملکرد دانه می شود (شاهمرادی،1382).
1-17- نیاز کودی
یک تن ماش سبز حدود 40 کیلوگرم نیتروژن، 4-3 کیلوگرم فسفر، 12-10 کیلوگرم پتاس، 5/1-1 کیلوگرم کلسیم و 2-5/1 کیلوگرم منیزیم از خاک جذب می کند. به منظور ثبات در عملکرد لازم است این مواد دوباره به خاک اضافه شوند. مصرف 15-10 کیلوگرم در هکتار نیتروژن به عنوان شروع کننده (استارتر) جهت رشد اولیه گیاه کافی است. با توجه به آزمایش خاک و مدیریت زراعی کاربرد 50-30 کیلوگرم در هکتار فسفر موجب بروز واکنشی مطلوب از سوی گیاه می شود. افزایش عملکرد ناشی از مصرف فسفر مربوط به افزایش تعداد غلاف در گیاه، تعداد دانه در غلاف و وزن دانه هاست. فسفر موجب افزایش تعدادگرهک های ریشه می گردد. در کاشت ماش پس از برنج و یا زمین فقیر از نظر روی، مصرف 25-15 کیلوگرم در هکتار سولفات روی عملکرد را بهبود می بخشد.
این نکته جالب است که ماش سبز با قارچ ریشه نیز همزیستی دارد وبه همین دلیل مقادیر زیادی فسفر، روی و مولیبدن جذب می نماید. به علاوه تلقیح با قارچ ریشه (مایکوریزا) وزن ریشه و اندام های هوایی را افزایش می دهد. سایر مواد غذایی که ماش سبز به آنها نیاز دارد شامل: گوگرد، مولیبدن آهن و منیزیم می باشند (شاهمرادی،1382).
1-18- تناوب زراعی
برای حفظ حاصل خیزی خاک می توان مواد غذایی لازم را به مقدار معین به صورت کود به زمین داد ویا محصولاتی را به عنوان کود سبز در گردش زراعی با ماش قرار داد. حبوبات به واسطه ی جنبه های مفید بسیار، از اجزای با ارزش در سیستم های کشت مخلوط مناطق گرمسیر به حساب می آیند. بنابراین ماش یکی از معمولی ترین گیاهانی است که در سیستم های زراعی غلات و حبوبات مورد استفاده قرار می گیرد و به دلیل قابلیت تثبیت نیتروژن جوی، کوتاهی دوره رشد و محصول بالا از اهمیت خاصی برخوردار است. برخی از تناوب ها که برای ماش در نقاط مختلف معمول می باشند در جدول زیر آورده شده است.
جدول 3- تناوب ماش با سایر نباتات زراعی مختلف در ایران و آمریکا
|
دوره تناوب |
آمریکا |
ایران |
||
|
مناطق کوهستانی |
مناطق غیرکوهستانی |
مناطق کوهستانی |
مناطق غیرکوهستانی |
|
|
سال اول |
یونجه |
ماش |
گندم |
ماش |
|
سال دوم |
سیب زمینی |
گندم |
ماش |
گندم |
|
سال سوم |
ماش |
شبدر |
سیب زمینی |
شبدر |
|
سال چهارم |
چغندرقند |
گندم |
گندم |
|
|
سال پنجم |
غلات |
ماش |
||
در ایران ماش را بعد از برداشت جو یا گندم کشت می کنند و چیزی به زمین نمی دهند که در این صورت زمین به مرور زمان فقیر خواهد شد و لااقل بایستی یک گیاه علوفه ای مثل شبدر در این تناوب اضافه شود. در شمال هندوستان بعضی از تناوب های مهم و معمول ماش عبارتند از : ذرت- گندم- ماش، سیب زمینی- گندم- ماش، ماش – گندم (تناوب دوساله) یا ماش- سیب زمینی (کریمی و همکاران،1386).
1-19- آفات و بیماری ها
مهم ترین آفات ماش سبز، غلاف خوارها، شته ومگس های سفید هستند. غلاف خوارها از برگ ها و ساقه ها تغذیه نموده و غلاف های سبز را نیز سوراخ می کنند. سمپاشی با اندوسولفان، مالاتیون و یا کارباریل در کنترل این لاروها موثر است. شته ها و مگس های سفید را نیز می توان با دیمتوات، مالاتین و اندوسولفان کنترل نمود.
لکه برگی سرکوسپورا، سیاهک آنتراکنوز، زنگ و موزائیک زرد مهم ترین بیماری های این گیاه محسوب می شوند. دو مرحله سمپاشی به وسیله ی باویستین در 30 و 45 روز پس از کاشت در کنترل لکه برگی موثر است. ضدعفونی بذر با کاپتا یا تیرام خطر بیماری آنتراکنوز را کاهش می دهد. سمپاشی گیاه با تیرام، زینب و یا ترکیب های مسی در فواصل دو هفته ای شیوع آلودگی را کم می کند. شیوع بیماری زنگ را نیز می توان با سمپاشی به کمک زینب با گرد گوگرد به حداقل رساند. جدی ترین بیماری این گیاه در جنوب آسیا موازئیک زرد ویروسی ماش سبز(MYMV) می باشد. این ویروس توسط مگس های سفید منتقل می شود. برخی ارقام ماش سبز به این بیماری مقاوم اند (شاهمرادی،1382).
1-20- برداشت و عملکرد ماش سبز
در کشورهای گرمسیری ماش سبز با دست برداشت می شود. بلوغ فیزیولوژیکی با ریزش یکنواخت برگ ها مشخص می گردد. غلاف ها با دست چیده شده در مقابل آفتاب خشک گردیده و سپس خرمن کوبی می شوند. در کشورهای پیشرفته ای مثل آمریکا و استرالیا برداشت با کمباین انجام می گیرد. جهت انبار نمودن، رطوبت دانه ها نباید بیشتر از 13-12 درصد باشد.
تحت مدیریت ضعیف عملکرد حدود 500-300 کیلوگرم در هکتار بوده ولی با بهبود عملیات زراعی عملکرد به 1000-600 کیلوگرم در هکتار می رسد. برخی ارقام جدید ماش سبز پتانسیل عملکرد 2 تن در هکتار را نیز دارند (شاهمرادی،1382).
1-21-ارقام ماش در ایران
ماش پرتو: از ارقام خوب و متحمل به امراض محسوب می شود و دانه آن به رنگ سبز تیره و گرد با وزن هزار دانه 40 گرم و ارتفاع بوته حدود 35 سانتی متر، مناسب استان های فارس، خراسان، گرگان، خوزستان، و استان مرکزی می باشد. طول مدت کاشت تا برداشت آن 73 روز است. دانه آن خیلی خوش خوراک بوده ودارای 23 درصد پروتئین و 1400 کیلوگرم عملکرد در هکتار است.
ماش گوهر: منشأ آن هندوستان بوده، با دوره ی رویش 75 روز و تحمل خوب به امراض گیاهی. دانه ی آن به رنگ سبز روشن و کلیه ای شکل با وزن هزار دانه 50 گرم و ارتفاع بوته حدود 38 سانتی متر مناسب استان های فارس، اصفهان، گرگان، خوزستان و استان مرکزی است.
دانه دارای 20 درصد پروتئین بوده، خوش خوراک و عملکردی حدود 1200 کیلوگرم در هکتار دارد.
ماش مهر: رقمی است متحمل بر امراض با رنگ دانه سبز روشن و استوانه ای شکل که در مدت 84 روز برداشت می شود و مناسب استان های فارس، خوزستان، گرگان و استان مرکزی کشور می باشد (کریمی و همکاران،1386).
1-22- موارد مصرف ماش
ماش در بین حبوبات سالم ترین آن ها بوده، به گونه ای که ایجاد سنگینی و نفخ نمی کند. دانه های خشک آن به صورت کامل، لپه و یا خرد شده به آسانی قابل هضمند. غلاف های سبز آن به عنوان سبزی خوراکی و کاه وکلش آن به عنوان علوفه استفاده می شوند. پوسته ها و دانه های شکسته شده را نیز می توان به تغذیه دام اختصاص داد. ماش یک گیاه پوششی خوب جهت حفظ خاک به شمار می رود. به دلیل پوسیدگی سریع، کود گیاهی بسیار خوبی تولید می کند.
در زیست توده ماش حدود 5/1 درصد نیتروژن وجود دارد. از دانه ی ماش برای تهیه غذاهای گوناگون استفاده می شود. دانه های رسیده را جوشانده و در تهیه سوپ و نیز حریره با برنج یا گندم به کار می برند. دانه های جوانه زده ماش که از نظر ویتامین ها به ویژه اسید اسکوربیک، نیاسین، ریبوفلاوین و تیامین غنی هستند در تهیه سالاد مورد استفاده قرار می گیرد.
از آرد ماش نیز در تهیه ی کیک و دسر استفاده می شود. نشاسته ماش هم برای تولید رشته فرنگی به کار می رود. میزان کم اولیگوساکاریدها در دانه آن، تولید نفخ را کاهش می دهد.
این مزیت به همراه مقدار بالای پروتئین (حدود 24 درصد) و نیز جایگزینی آن به جای گوشت، ارزش این گیاه را افزایش می دهد. دانه ماش از نظر مواد معدنی به ویژه کلسیم، آهن وپتاسیم غنی است و همچنین منبع خوبی از ویتامین های تیامین، نیاسین و A می باشد. مهم تر از همه این که ماش ضریب هضم و ارزش بیولوژیکی زیادی دارد (شاهمرادی،1382).
فصل دوم
بررسی
منابع
2-1- تاریخ کاشت و اثر آن بر عملکرد و اجزاء عملکرد
با تغییر تاریخ کاشت بسیاری از شرایط محیطی تولید تغییر می کنند. به دنبال این تغییرات بسیاری از خصوصیات گیاهی موثر در عملکرد از جمله، تولید ساقه و گره، ظهور جوانه های گل، غلاف ها و دانه ها و پر شدن آنها که تحت تاثیر مستقیم طول روز و حرارت روز و شب هستند در جهت افزایش یا کاهش آن تغییر می نماید (لاون،1988)
(صادقی پور،1384) بهترین تاریخ کاشت ماش رقم پرتو را در منطقه شهرری دهه اول تیرماه با میانگین عملکرد دانه 130 گرم در متر مربع اعلام کرد.
(حسن زاده و عابدی،1381) در منطقه دستگرد خیاو اصفهان، بهترین تاریخ کاشت ژنوتیپ 16-61-1 ماش را هفدهم تیرماه با میانگین عملکرد دانه 1959 کیلوگرم در هکتار به دست آوردند.
(دانشمند خسروی و صباغ پور،1371) طی آزمایشی در منطقه گنبد، از بین چهار تاریخ کشت: اول تیر، پانزده تیر، سی تیر و پانزده مرداد، مناسب ترین زمان کاشت ماش ژنوتیپ 16-61-1 را اول تیرماه با میانگین عملکرد دانه 1618 کیلوگرم در هکتار گزارش نمودند.
(حاتمی ولک زاده،1372) در تحقیقی در اهواز، مناسب ترین زمان کاشت ژنوتیپ 32-62-1 ماش را پنجم خرداد با میانگین عملکرد دانه 1309 کیلوگرم در هکتار اعلام کردند .
(صباغ پور،1381) در آزمایشی سه ساله در منطقه گرگان و گنبد روی ژنوتیپ 36-62-1 ماش دریافت که از بین تاریخ های کشت: اول تیر، پانزده تیر، اول مرداد و پانزده مرداد تاریخ کشت اول تیر، با میانگین عملکرد دانه 1227 کیلوگرم در هکتار مناسب ترین زمان کاشت ماش بود و با تاخیر در کشت، به علت کاهش دما و مواجه شدن برداشت با باران های پاییزه از عملکرد کاسته شد .
(حسن زاده و عابدی،1381) در تحقیقی در نجف آباد اصفهان روی ارقام پرتو وگوهر دریافتند که در چهار تاریخ کشت: 22 خرداد، 29 خرداد، 6 تیر و13 تیر، عملکرد دانه در دو تاریخ کشت آخر به علت انطباق دوره پر شدن دانه با دماهای متعادل بیشتر بود. ضمن این که، تاثیر تاریخ کاشت بر شاخص برداشت و وزن یکصد دانه نیز معنی دار بود.
(حسن زاده،1370) اثرات تاریخ کاشت بر عملکرد، اجزاء عملکرد و درصد پروتئین دانه 3 رقم ماش در دو منطقه واقع دراصفهان را مورد بررسی قرار داد. در منطقه لورک 6 تاریخ کاشت (از اول تیر) در نظر گرفته شدند. ارقام مورد بررسی هم شامل: پرتو، گوهر و VC-1973 بودند. به طور کلی زمان شروع و طول دوره مراحل رشد ونمو گیاه، خصوصیات رشد رویشی و زایشی، درصد وعملکرد پروتئین دانه، عملکرد دانه و اجزای عملکرد تحت تاثیر تاریخ کاشت قرار گرفتند. تعداد روز تا رسیدن به هر یک از مراحل عمده نمو در تاریخ های کاشت اولیه طولانی و با تاخیر در کاشت به علت تاثیر طول روز، کوتاه تر گردید. وزن صد دانه در تاریخ های کاشت آخر کمتر شد. شاخص برداشت در سه تاریخ کاشت آخر بیشتر بود. تاریخ کاشت بیشترین تاثیر را بر طول ساقه اصلی داشت، به طوری که در تاریخ های کاشت آخر همراه با افزایش طول میان گره افزایش یافت.
در تاریخ های کاشت اولیه تعداد ساقه های فرعی و گره های آن وبه دنبال آن تعداد و وزن غلاف و دانه آنها بیشتر بود. بیشترین عملکردها در تاریخ های کاشت آخر فصل به دست آمدند. در تاریخ کاشت اول اردیبهشت به 15 اردیبهشت با مساعد شدن درجه حرارت هوا وتوسعه خوب بوته ها بیشتر شد.
عملکرد دانه در دو تاریخ کاشت 30 اردیبهشت و 14 خرداد با برخورد مراحل گلدهی و غلاف دهی وانطباق بیشتر مراحل رشد زایشی با حرارت های بالا نسبت به تاریخ کاشت 15 اردیبهشت اندکی کاهش یافت. در تاریخ های کاشت آخر فصل (29 خرداد و 6 و 13 تیر) با تطابق دوران رشد نمو گیاه با شرایط محیطی مساعد، عملکرد دانه افزایش یافت. بالاترین درصد پروتئین دانه در تاریخ های کاشت 15اردیبهشت تا 14 خرداد با برخورد مراحل پر شدن دانه ها با درجه حرارت های بالا و انتقال نیتروژن بیشتر از اجرای رویشی به دانه ها حاصل گردید.
با توجه به شرایط انجام این بررسی به نظر می رسد که 15 اردیبهشت اولین تاریخ کاشت مناسب ماش در منطقه اصفهان باشد. تاخیر در کاشت از 15 اردیبهشت تا اواسط خرداد موجب کاهش عملکرد دانه به علت برخورد مراحل رشد با حرارت های بالا می گردد. در صورت ضرورت کاشت ماش در اواخر اردیبهشت تا اواسط خرداد لازم است از ارقام متحمل به درجه حرارت بالا استفاده کرد. با توجه به نتایج به دست آمده کشت ماش به عنوان محصول دوم پس از برداشت جو وگندم از اوایل تا اواسط تیر امکان پذیراست(خیالپرست،1370).
(نانداوساینی،b1989) در بنگلادش تطابق مراحل مختلف رشد واریته ای از ماش را با عوامل اقلیمی در 3 فصل کشت (پائیز، بهار وتابستان) مورد بررسی قرار داده اند. بنابراین گزارش نامبردگان، کاهش حرارت بر وقوع مرحله گلدهی تاثیر می گذارد. در کشت پائیزه گل های بیشتری به غلاف تبدیل می شوند ولی میزان کل گل دهی به مراتب کمتر از کشت بهاره و تابستانی است. در کشت تابستانی گل های بیشتری تولید گردید، ولی درصد گل هایی که به غلاف بالغ تبدیل شدند خیلی کمتر از کشت های پائیزه و بهاره بود. (ﺷﻬﺴــﻮﺍﺭﻱ،1386)ﮔﺰﺍﺭﺵ ﻛﺮﺩ ﻛﻪ ﻋﻤﻠﻜﺮﺩ ﺷــﺎﺧﻪﻫﺎﻱ ﻓﺮﻋــﻲ ﻣﻬﻤﺘﺮﻳﻦﻋﺎﻣــﻞ ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻛﻨﻨﺪﻩ ﻋﻤﻠﻜﺮﺩ ﺩﺭ ﻟﻮﺑﻴﺎﻱ ﻣﻌﻤﻮﻟﻲ ﺑﻮﺩﻩ ﻭ ﻳﻚ ﮊﻧﻮﺗﻴﭗ ﻣﻄﻠﻮﺏ ﻣﻲﺑﺎﻳﺴــﺘﻲ ﺩﺍﺭﺍﻱ ﺗﻌﺪﺍﺩ ﺯﻳﺎﺩﻱ ﺷــﺎﺧﻪﻫﺎﻱ ﻓﺮﻋﻲ ﻭ ﻏﻼﻑ ﭘﺮ ﺩﺍﻧــﻪ ﺩﺭ ﺁﻧﻬﺎ ﺑﺎﺷﺪ.
طبق نتایج حاصل در این بررسی تعداد گل وغلاف در کشت بهاره نسبت به سایر تاریخ های کاشت بعلت تولید بیشترین گره رویشی و در نتیجه گره های گل آذین دار بیشتر بوده است(نانداوسینی،b1989).
(لاون،1988) با بررسی توسعه فنولوژیکی 16 واریته از 4 گونه ماش در کوین لند استرالیا پی برد که تاریخ کاشت اثر عمده ای را بر تعداد روز تا گلدهی دارد، به طوری که با تاخیر در کاشت طول این دوره کوتاه تر می گردد. تاریخ ظهور اولین غلاف رسیده در ماش های سبز زودترین و در ماش های سیاه دیرترین بود. در بیشتر وارتیه ها دوره اتمام گلدهی تا بلوغ در کاشت های اولیه کوتاه تر بود و با تاخیر در کاشت طویل تر گردید. همچنین طول دوره رشد رویشی واریته های دیررس بیشتر بود. بنابر گزارش این محقق تولید گره های جدید در 4 واریته ماش سبز گل انتهایی (رشد محدود) بر خلاف ماش های سیاه گل غیرانتهایی (رشد نامحدود) هم زمان با تولید گل و غلاف متوقف می گردد. در این بررسی حداکثر تجمع ماده خشک و عملکرد دانه در تاریخ های کاشت خرداد و تیر که حرارت های بالا مناسب بودند حاصل شد و با تاخیر در کاشت و هم زمانی با حرارت های پائین به طور خطی کاهش یافت. همچنین کل ماده خشک و عملکرد دانه در گروه ماش های سیاه بیشتر از ماش های سبز و در ماش های دیررس بود. شاخص برداشت در کاشت های اواسط تیر بیشتر از کاشت دیرتر با زودتر و در ماش های سیاه بیشتر از ارقام دیگر بود (لاون، 1988).
(حسن زاده و همکاران،1381) در بررسی مناسبترین تاریخ کاشت ماش بعنوان کشت دوم پس از برداشت گندم در طی آزمایشی در دو منطقه اصفهان با چهار تاریخ کاشت 22 و29 خرداد ، 6 و 13 تیر بر روی دو واریته پر تو و گوهر گزارش کرد که تاثیر تاریخ کاشت بر عملکرد دانه، شاخص برداشت و وزن100 دانه از لحاظ آماری درسطح احتمال یک درصد معنی دار بود. عملکرد دانه در دو تاریخ کاشت 6 و13 تیر به دلیل انطباق دوره پر شدن دانه با حرارت های متعادل بیشتر از تاریخ کاشــت هــای 22 و29 خــرداد بــود . بــرداشت در تاریخ کاشت آخر بیشتر از تاریخ های کاشت اول بود . با توجه به نتایج این بررسی این محقق نیمه اول تیر ماه تاریخ کاشت مناسب برای ماش درمنطقه معرفی گردید .
(ناندا و ساینی،a1989) با مقایسه 2 واریته ماش سبز در تاریخ کاشت مختلف (از فروردین تا مرداد) در دهلی نو دریافتند که ظهور برگ ها به طور خطی با تجمع حرارتی افزایش می یابد. آنان همچنین گزارش کرده اند که رطوبت نسبی و تغییرات طول روز بر میزان رشد تاثیر می گذارند. میزان رشد در فصل خشک و روزهای طولانی کم خواهد بود ولی در فصل مرطوب که تبخیر و تعرق محدود می شود و کربوهیدرات بیشتری تولید می گردد، گسترش برگ ها نیز بیشتر می شود.
این محققان در گزارش دیگری اظهار می دارند که ترکیبی از شاخص سطح برگ بیشتر و گلدهی در حرارت کم باعث تولید بیشترین تعداد غلاف در ماش می شود (ناندا و ساینی،a1989).
(پانوار و سیروهی،1987) با بررسی 37 واریته ماش در 3 فصل کشت متفاوت در تایلند (شروع باران های موسمی، اتمام باران های موسمی وفصل خشک) دریافتند که گلدهی و غلاف دهی در فصل خشک به علت خشکی هوا به طور قابل ملاحظه ای به تاخیر می افتد. آنها بلندترین و کوتاه ترین ارتفاع گیاه را به ترتیب در کاشت زود ودیر گزارش کردند. در این بررسی عملکرد دانه با ارتفاع همبستگی مثبت و معنی داری داشته است. بنابر عقیقده این محققان افزایش ارتفاع گیاه بعد از گرده افشانی در افزایش عملکرد موثر است. در این بررسی هیچ یک از تاریخ های کاشت همبستگی معنی داری بین ماده خشک، عملکرد دانه و شاخص برداشت مشاهده نشده است.
کاهش طول ساقه اصلی وساقه های فرعی و تعداد گره در آنها و در نتیجه کاهش عملکرد با تاخیر در کاشت توسط محققان دیگر نیز گزارش شده است ( یاداو،1985).
(لیتل جونز و همکاران،1998) با بررسی تاثیر 4 تاریخ کاشت بر عملکرد 4 وارتیه ماش گزارش کرده اند که عملکرد دانه در تاریخ کاشت نیمه اول بهار به علت تولید غلاف بیشتر نسبت به سایر تاریخ های کاشت بیشتر است.
محققان دیگری نیز همبستگی مثبت و بالایی را بین تعداد غلاف در بوته و عملکرد دانه گزارش کرده اند ( نایدو و همکاران،1993وخان،1988).
(کسل و هارتلی،2000) دریافتند که هر دو فصل کاشت خشک و مرطوب همبستگی عملکرد دانه در بوته با ارتفا ع تعداد غلاف وگل آذین در بوته و تعداد دانه در غلاف مثبت می باشد.
(کاپتیپون و همکاران،1988) طی 8 سال بررسی بر روی 284 رقم ماش سبز در فیلیپین، دامنه تغییرات عملکرد دانه در فصل های خشک و مرطوب را به ترتیب برابر با 28/0 تا 87/1 و 39/0 تا 41/2 تن در هکتار گزارش کرده اند. علت حصول عملکردهای پائین در فصول خشک و مرطوب به ترتیب به دلیل تنش شدید خشکی خاک و وزش بادهای شدید طی مرحله بلوغ محصول ذکر شده است. در این بررسی عملکرد بالا به تولید غلاف بیشتر و بزرگتر و تحمل به آفات و امراض ربط داده شده است.
در این زمینه مطالعه های مشابهی نیز در مورد سایر گیاهان زراعی از جمله سایر حبوبات انجام شده است. اثر تاریخ کاشت بر کیفیت محصولات زراعی از جمله درصد پروتئین ماش مورد مطالعه و بررسی های متعددی قرار گرفته است. به طور کلی ثبات کیفیت محصولات زراعی در شرایط متفاوت تولید از اهمیت ویژه ای برخوردار است. درصد پروتئین در ژنوتیپ های مختلف ماش متغیر است و تحت تاثیر عوامل محیطی قرار می گیرد (پولگونانو،1982و هارپر،1983).
(سندها وهمکاران،1979) گزارش کرده اند که میزان پروتئین در ژنوتیپ های ماش با عملکرد دانه، تعداد بذر در غلاف، تعداد و طول غلاف وتعداد گل آذین در گیاه همبستگی منفی دارد .
(یاداو و تومر،1985) با مطالعه 23 رقم ماش سیاه در 2 منطقه و در تاریخ های کاشت متفاوت گزارش کرده اند که میزان پروتئین ارقام در کاشت های دیرتر بیشتر خواهد بود. این محققان تفاوتهای زیادی را نیز ازنظر درصد پروتئین (1/20 تا 1/25 درصد) بین ژنوتیپ ها گزارش کرده اند. بنابر گزارش نامبردگان علی رغم این که میزان پروتئین ارقام در محیط های متفاوت ثابت بوده است ولی اثر متقابل ژنوتیپ محیط بر آن معنی دار می باشد.
(تومار و تیواری،1991) در هند با بررسی عملکرد ماش سبز در تاریخ های کشت متفاوت به این نتیجه رسیدند که ژنوتیپ ML-131 در تاریخ کشت شروع فصل باران های موسمی در این آزمایش بالاترین عملکرد را ایجاد نمود.
(صباغ پور،1381) در آزمایشی 2 ساله در استان گلستان روی رقم امیدبخش نخود کابلی به نام هاشم دریافت که اثر متقابل سال تراکم بوته تاریخ کشت به احتمال 95 درصد برعملکرد معنی دار بود. در صورتی که اثرات تاریخ کشت بر روی عملکرد رقم هاشم اختلاف معنی دار آماری نشان نداد.
(سامرفیلد و همکاران،1997) با بررسی 10 واریته لوبیای چشم بلبلی گزارش نمودند که بسیاری از واریته ها در طول روزهای کوتاه زودتر به گل می روند و درجه حرارت بیشتر شب توانسته است تا 28 روز زمان گلدهی واریته های حساس را کاهش دهد .
(خان وهمکاران،1988) ضمن بررسی 9 واریته لوبیای چشم بلبلی در 2 منطقه از آمریکا اظهار داشتند که در منطقه حاصل خیز ماده خشک و تعداد غلاف بیشتری تولید می شود، ولی عملکرد دانه، شاخص برداشت، تعداد دانه در غلاف واندازه دانه کمتر می گردد. این محققان علت این امر را به فراوانی کود نیتروژن در خاک وزیاد شدن رشد رویشی و کاهش شاخص برداشت نسبت داده اند. همچنین این محققان از طریق تجزیه و تحلیل رگرسیونی مرحله ای لگاریتم وزن شاخ وبرگ، شاخص برداشت، تعداد غلاف در گیاه، تعداد گل آذین در گیاه، تعداد دانه در غلاف و اندازه دانه به عنوان متغیرهای مستقل و عملکرد دانه به عنوان متغییر تابع دریافتند که همبستگی تعداد گل آذین و غلاف در گیاه با عملکرد دانه بسیار شدید می باشد و عملکرد دانه عمدتاً تابعی از این دو متغیر است.
(ماکو و ادوارد،1982) ضمن بررسی خصوصیات مهم زراعی لوبیای چشم بلبلی، لوبیای معمولی و سویا در دو فصل کشت بهاره (فصل گرم) و پائیزه (فصل سرد) در هاوایی گزارش نمودندکه زمان گلدهی در کشت بهاره به علت گرمای بیشتر در حدود 10 روز زودتر شروع می گردد، همچنین تجمع ماده خشک در فصل گرم به طور قابل ملاحظه ای بیشتر از فصل سرد بوده است. عملکرد هر 3 محصول مورد بررسی در فصل سرد به علت کاهش تعداد غلاف در گیاه کاهش یافته است. در این بررسی اثر میزان تشعشع، درجه حرارت و طول روز و اثر متقابل آنها بر عملکرد و تجمع ماده خشک در سویا و لوبیای چشم بلبلی معنی دار بوده است.
(ناندا و ساینی، b1989) با بررسی ژنوتیپ های مختلف لوبیای چشم بلبلی در 5 تاریخ کشت ( از 15 شهریور به فواصل 15 روز) گزارش کردند که تعداد روز از کاشت تا 50 درصد گلدهی، 50 درصد غلاف دهی و 90 درصد رسیدگی برای تاریخ های مختلف کاشت به ترتیب بین 35 تا 44، 40 تا 49 و 65 روز متغیر بوده است. تاریخ رسیدگی محصول در تاریخ های کاشت پس از ده مهر به علت خشکی فصل کوتاه شده است. همچنین بیشترین ارتفاع بوته و عملکرد دانه در تاریخ کاشت 15 شهریور حاصل شد و در تاریخ های کاشت بعدی به علت عدم بارندگی کافی وکمی رطوبت در خاک روند نزولی پیدا کرد .
(کومار و شارما،1989) در پاکستان 2 واریته لوبیای چشم بلبلی را در 3 تاریخ کاشت (25 خرداد، 25 تیر، و 25 مرداد) و 2 رژیم آبیاری و در فواصل ردیف 45 سانتیمتر و فواصل بوته 15 سانتیمتر مقایسه نموده و گزارش کردند که تاریخ کاشت و رژیم آبیاری اثری بر تعداد روز تا گلدهی تشکیل و زمان رسیدن غلاف ها ندارند. از طرف دیگر واریته های مختلف به طور معنی داری از نظر این خصوصیات متفاوت بوده اند. در این مطالعه بالاترین عملکرد در تاریخ کاشت 25 مردادو با 5 مرتبه آبیاری حاصل گشته است.
(ناندو و ساینی،b1989) با مطالعه اثر 6 تاریخ کاشت (از 15 اردیبهشت بفاصله هر 2 هفته ) بر خصوصیات 3 رقم لوبیای چشم بلبلی در کالیفرنیا دریافتند که زمان گلدهی در تاریخ های کاشت مختلف به واحد گرمایی روزانه و درجه حرارت هوا بستگی دارد. تعداد روز تا گلدهی با 70 روز تاخیر در کاشت در حدود 20 روز نسبت به تاریخهای کاشت اولیه کاهش یافت.
ﺩﺭ ﮔﻴﺎﻫــﺎﻧﻲ ﻣﺜــﻞ ﻣــﺎﺵ ﻛــﻪ ﺭﺷــﺪﻧﺎﻣﺤﺪﻭﺩ ﺩﺍﺭﻧﺪ ﻭ ﺭﺷﺪ ﺭﻭﻳـﺸﻲ ﻭ ﺯﺍﻳـﺸﻲ ﻫﻤﺰﻣـﺎﻥ ﺍﻧﺠـﺎم ﻣﯽﮔﻴﺮﺩ، ﻣﻤﻜﻦ ﺍﺳﺖ ﺑﻴﻦ ﺍﻳﻦ ﺩﻭ ﻣﺮﺣﻠﻪ ﺭﺷﺪ ﺑﺮﺍﻱ ﻣـﻮﺍﺩ ﻓﺘﻮﺳﻨﺘﺰﻱ، ﺭﻗﺎﺑـﺖ ﻭﺟـﻮﺩ ﺩﺍﺷـﺘﻪ ﺑﺎﺷـﺪ ﻭ ﺩﺭ ﺍﻳـﻦ ﺣﺎﻟـﺖ ﺭﻳـﺰﺵ ﺑـﺮﮒﻫـﺎ ﺍﺯ ﭘـﺎﻳﻴﻦ ﺗـﺎﺝ ﭘﻮﺷـﺶ ﮔﻴـﺎﻫﯽ ﺭﻗﺎﺑﺖ ﺭﺷﺪ ﺭﻭﻳﺸﻲ ﺑﺮﺍﻱ ﺩﺭﻳﺎﻓﺖ ﻣﻮﺍﺩ ﻓﺘﻮﺳﻨﺘﺰﻱ ﻣﻤﻜـﻦ ﺍﺳــﺖ ﺑﺎﻋــﺚ ﻛــﺎﻫﺶ ﻋﻤﻠﻜــﺮﺩ ﺩﺍﻧــﻪ ﺷــﻮﺩ ( ﮐــﻮﭼﮑﯽ ﻭ بنائیان،1373).
ﺣﺒﻮﺑﺎﺕ ﺩﺍﻧﻪﻫﺎﻱ ﺧﺸﻚ ﺧﻮﺭﺍﻛﻲ ﻫﺴــﺘﻨﺪ ﻛﻪ ﺑﻪ ﺧﺎﻧﻮﺍﺩﻩ ﺑﻘﻮﻻﺕ ﺗﻌﻠﻖ ﺩﺍﺭﻧﺪ. ﺑﺬﻭﺭ ﺭﺳــﻴﺪﻩ ﻭ ﺧﺸــﻚ ﺣﺒﻮﺑﺎﺕ ﺩﺍﺭﺍﻱ ﺍﺭﺯﺵ ﻏﺬﺍﻳﻲ ﺯﻳــﺎﺩ ﻭ ﻗﺎﺑﻠﻴﺖ ﻧﮕﻬﺪﺍﺭﻱ ﺧﻮﺑﻲ ﻫﺴــﺘﻨﺪ ﻭ ﻳﻜﻲ ﺍﺯ ﻣﻬﻤﺘﺮﻳﻦ ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻏﺬﺍﻳﻲ ﺳﺮﺷﺎﺭ ﺍﺯ ﭘﺮﻭﺗﺌﻴﻦ 18 ﺗﺎ ۲۳ ﺩﺭﺻﺪ ﻣﻲﺑﺎﺷــﻨﺪ. ﻃﺒﻖ ﻣﻄﺎﻟﻌﺎﺕ ﺍﻧﺠﺎﻡ ﺷﺪﻩ، ﺗﺮﻛﻴﺐ ﻣﻨﺎﺳﺒﻲ ﺍﺯ ﭘﺮﻭﺗﺌﻴﻦ ﺣﺒﻮﺑﺎﺕ ﺑﺎ ﻏﻼﺕ ﻣﻲﺗﻮﺍﻧﺪ ﺳــﻮﺀ ﺗﻐﺬﻳﻪ ﻭ ﻛﻤﺒﻮﺩ ﺍﺳــﻴﺪﻫﺎﻱ ﺁﻣﻴﻨﻪ ﺭﺍﺑﺮ ﻃﺮﻑ ﺳﺎﺯﺩ. ﺍﺯ ﻃﺮﻑ ﺩﻳﮕﺮ ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﺗﻮﺍﻧﺎﻳﻲ ﺗﺜﺒﻴﺖ ﺍﺯﺕ ﺩﺭ ﺍﻳﻦ ﮔﻴﺎﻫﺎﻥ، ﻗﺮﺍﺭ ﺩﺍﺩﻥ ﺁﻧﻬﺎ ﺩﺭ ﺗﻨﺎﻭﺏ، ﺑﻪ ﭘﺎﻳﺪﺍﺭﻱ ﺳﻴﺴﺘﻢﻫﺎﻱ ﺯﺭﺍﻋﻲ ﻛﻤﻚ ﻣﻲﻛﻨﺪ.
(یاداو و باهی،1988) با مطالعه 20 رقم نخود در دو تاریخ کاشت معمولی و دیر دریافتندکه تفاوتی بین ژنوتیپ ها از نظر تعداد گره در ساقه وجود ندارد، ولی تعداد گره وطول میانگره در تاریخ کاشت معمول بیشتر می باشد. همچنین با تاخیر در کاشت طول دوره رشد کاهش می یابد و تفاوت بین ژنوتیپ ها با رشد بوته ای و ایستاده از نظر وزن صد دانه وتعداد غلاف در گیاه به طور معنی داری مشهود است. نامبردگان گزارش کرده اندکه شاخص برداشت برای ارقام بوته ای با تاخیر در کاشت از 53/36 به 51/40 درصد و برای ارقام پابلند و ایستاده از 29/28 به 46/40 درصد افزایش یافته است. دلیل افزایش شاخص برداشت تولید ساقه های فرعی کمتر و توزیع ماده خشک بیشتر در اندامهای زایشی ذکر گردیده است.
(پاندی و همکاران،1978) نیز گزارش نموده اند تاخیردر کاشت باعث کوتاه شدن طول دوره رشد رویشی و تجمع ماده خشک کمتر در لوبیای معمولی می گردد.
(نایدو و همکاران،1993) در یک مطالعه، با ارزیابی 2 رقم لوبیای چشم بلبلی در 2 فصل کاشت ( خشک و مرطوب) گزارش نموده اند که عملکرد و ماده خشک تولیدی یکی از ارقام در فصل مرطوب به دلیل داشتن بذور درشت تر و تعداد بیشتر بذر در غلاف، غلاف وگیاه و دانه در غلاف بیشتر بود و چنین تفاوتی در فصل خشک مشاهده نگردید.
(مندل و همکاران،1990) با بررسی اثرات تراکم کاشت (4/6 تا 64 گیاه در متر مربع )، فاصله ردیف کاشت (نیم ویک متر) و تاریخ کاشت (مناسب و دیر) بر خصوصیات دو رقم سویای رشد محدود 13 تا 38 گیاه در متر مربع وفاصله ردیف نزدیک حاصل می شود. طبق نتایج گزارش شده در اثر 14 روز تاخیر در کاشت، عملکرد دانه به علت کاهش عملکرد ساقه های فرعی و ساقه اصلی و رشد کمتر بوته کاهش یافته است.
نتایج بررسی های انجام شده روی ماش (دینگرا و سیکان،1988)، لوبیای معمولی (پاندی و همکاران، 1978) و سویا(اندرسون و واسیلاس،1985) نشان می دهد که تولید ماده خشک در تاریخ های کاشت زودتر به خاطر طولانی تر بودن دوره رشد رویشی بیشتر می باشد.
(مندل و همکاران،1990) با بررسی لوبیای معمولی وچشم بلبلی گزارش کرده اند که در کاشت فصل سرد میزان تجمع ماده خشک در واحد سطح تنها 60 درصد کاشت تابستانه می باشد.
(میمبار،1993) با مطالعه تاریخ کاشت و میزان مصرف کود نیتروژن، بر گیاه ذرت اعلام نمود تاریخ کاشت ومیزان کود مصرفی در گیاه عوامل مهمی هستند که باید آنها را مد نظر قرار داد.
(کالوبارم و پاندی،1979) طی آزمایش در اسلام آباد بر روی حبوبات گزارش کردند که تاخیر در کشت باعث کاهش رشد شده و 5 جولای را بهترین تاریخ کاشت حبوبات اعلام کرده اند.
(شهسواری،1386) با مطالعه خصوصیات 5 رقم لوبیای سفید رشد نامحدود و یک لاین رشد محدود در اصفهان در 3 تاریخ کاشت 15 و 30 اردیبشهت و 15 خرداد گزارش نموده است که بالاترین عملکرد در تاریخ کاشت 15 اردیبهشت حاصل می شود و تاخیر در کاشت به علت گلدهی زود هنگام گیاه و در نتیجه برخورد رشد رویشی با گرمای تیر ومرداد باعث کاهش عملکرد خواهد شد. لاین رشد محدود بعلت 100 دانه بیشتر بالاترین عملکرد را داشته است.
(شهسواری وخواجه پور،1372) با بررسی 11 ژنوتیپ لوبیای چشم بلبلی در سه منطقه متفاوت گزارش نموده اند که در هر سه منطقه درصد پروتئین در تاریخ هایی که ژنوتیپ ها در طول روزهای بلند در گل رفته اند بیشتر بود. همچنین درصد پروتئین دانه با افزایش تعداد بذر در غلاف و عملکرد دانه کاهش یافته است.
(آکینولا،1988) با مطالعه 14 وارتیه لوبیای چشم بلبلی در 2 تاریخ کاشت در نیجریه گزارش نمودند که میزان پروتئین خام ژنوتیپ ها در تاریخ کاشت 20 تیر و10 مرداد از 5/14 تا 7/21 و 5/15 تا 4/22 درصد متغیر می باشد. طبق نتایج حاصل از این بررسی تفاوت بین ژنوتیپ ها از نظر میزان کل پروتئین خام در هر تاریخ کاشت بیشتر از تفاوت بین درصد پروتئین یک رقم در تاریخ های مختلف کاشت بوده است. میزان کل عملکرد پروتئین خام در تاریخ کاشت اول برای وارتیه های ایستاده و خزنده به ترتیب بین 219 تا 483 و 553 تا 920 کیلوگرم در هکتار و در تاریخ کاشت دوم نیز به ترتیب 185 تا 483 و 420 تا 722 کیلوگرم در هکتار متغییر بوده است.
(اندرسون و واسیلاس،1985) گزارش نموده است که درصد پروتئین نخود با تاخیر در کاشت کاهش
می یابد.
(کریمی و رنجبر،1367) با بررسی عملکرد 17 رقم سویا در اصفهان گزارش می نمایند که تاریخ کاشت اواخر اردیبهشت نسبت به اواخر خرداد مناسب تر است. طبق نتایج حاصل از این بررسی دمای پایین در اواخر پاییز و در امر انتقال مواد فتوسنتزی از منابع فتوسنز کننده (برگ ها) به منابع ذخیره کننده (دانه ها) اختلال ایجاد می نماید و در نتیجه دانه های ارقام دیررس به خوبی پرنشده، ریز وچروکیده باقی می مانند.
محققان زیادی با بررسی اثر تاریخ کاشت بر رشد و عملکرد ماش(هارپر،1983)، سویا (بتی و همکاران، 1982) لوبیای چشم بلبلی (آکینولا،1988) و لوبیای معمولی (ماکو و ادواردز،1982 ) گزارش نموده اند که عملکرد دانه در کشت های دیر به علت کوچکی گیاهان و کمی رشد رویشی، کمی گسترش ساقه های فرعی و ساقه اصلی کاهش تولید مثلی و کاهش عملکرد ساقه های فرعی به علت عوامل نامساعد محیطی مانند رطوبت زیاد وحرارت کم به طور قابل ملاحظه ای کاهش می یابد.
همچنین گزارش شده است که در نقاط گرمسیری عملکرد دانه در فصول غیربارانی به دلیل کمی رطوبت به همراه بالا رفتن ناگهانی درجه حرارت که موجب پیری نابهنگام گیاه و رشد محدود آنها می شود کمتر از فصول بارانی است(خان،1984).
با توجه به اینکه نتایج حاصل از آزمایش های تعیین مناسب ترین تاریخ کشت در هر منطقه مختص همان منطقه یا مناطق مشابه می باشد و با عنایت به این موضوع که در منطقه ورامین تحقیقی عملی در این مورد روی ماش انجام نشده، لذا طرح حاضر به مورد اجرا گذاشته شد تا مشخص شود که آیا امکان کشت ماش پس از برداشت گندم یا جو در منطقه وجود دارد یا خیر.
2-2- شاخصهای رشد
ﺑﻪ ﻃﻮﺭ ﻛﻠﻲ ﺗﻤﺎﻡ ﺭﻭﺵ ﻫﺎﻳــﻲ ﻛﻪ ﺑﻪ ﻣﺎ ﺩﺭ ﺗﻌﻴﻴﻦ ﺍﺟﺰﺍﻱ ﺭﺷــﺪ ﻛﻤﻚ ﻣﻲﻛﻨﻨﺪ ﺑﻪ ﻋﻨﻮﺍﻥ ﺗﺠﺰﻳﻪ ﻭ ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺭﺷﺪ ﺷﻨﺎﺧﺘﻪ ﻣﻲﺷﻮﻧﺪ (سیواکومار و شان،1978).
ﻃﺒﻖ ﺗﺤﻘﻴﻖ ﺻﻮﺭﺕ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﻣﻴﺰﺍﻥ ﺗﺠﻤﻊ ﻣﺎﺩﻩ ﺧﺸﻚ، ﻣﻘﻴﺎﺳﻲ ﺩﺭﺳﺖ ﺍﺯ ﺭﺷﺪ ﺭﻭﻳﺸﻲ ﺑﻮﺩﻩ ﻛﻪ ﺑﻪ ﻃﻮﺭ ﻣﺴﺘﻘﻴﻢ ﺑﺎ ﺩﺭﺻﺪ ﺗﺎﺑﺶ ﺧﻮﺭﺷﻴﺪﻱ ﻛﺴﺐ ﺷﺪﻩ ﻣﺮﺗﺒﻂ ﻣﻲﺑﺎﺷــﺪ (هالشوزر و ویتاکر،2002).
ﻳﻚ ﺭﺍﻩ ﺑﺮﺍﻱ ﺗﺠﺰﻳﻪ ﻋﻮﺍﻣﻞ ﻣﻮﺛﺮ ﺑﺮ ﻋﻤﻠﻜﺮﺩ ﻭ ﺗﻜﺎﻣﻞ ﮔﻴﺎﻩ ﻛﻪ ﺑﻪ ﻧﺎﻡ ﺗﺠﺰﻳﻪ ﻭ ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺭﺷــﺪ ﻣﻌﺮﻭﻑ ﺍﺳﺖ ﺍﺯ ﺭﻭﻱ ﺗﺠﻤﻊ ﻣﻮﺍﺩ ﻓﺘﻮﺳــﻨﺘﺰﻱ ﺧﺎﻟﺺ ﻣﻲﺑﺎﺷــﺪ ﻛﻪ ﺩﺭ ﻃﻮﻝ ﺯﻣﺎﻥ ﺑﻪ ﻃﻮﺭ ﻃﺒﻴﻌﻲ ﺩﺭ ﮔﻴﺎﻩ ﺟﻤﻊ ﺷــﺪﻩ ﺍﺳــﺖ (طالعی و همکاران،1379). ﺑﻪ ﻃﻮﺭ ﻛﻠﻲ ﺗﻤﺎﻡ ﺭﻭﺵ ﻫﺎﻳــﻲ ﻛﻪ ﺑﻪ ﻣﺎ ﺩﺭ ﺗﻌﻴﻴﻦ ﺍﺟﺰﺍﻱ ﺭﺷــﺪ ﻛﻤﻚ ﻣﻲﻛﻨﻨﺪ ﺑﻪ ﻋﻨﻮﺍﻥ ﺗﺠﺰﻳﻪ ﻭ ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺭﺷﺪ ﺷﻨﺎﺧﺘﻪ ﻣﻲﺷﻮﻧﺪ (سینگ وبالی،1991).
ﻃﺒﻖ ﺗﺤﻘﻴﻖ ﺻﻮﺭﺕ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﻣﻴﺰﺍﻥ ﺗﺠﻤﻊ ﻣﺎﺩﻩ ﺧﺸﻚ، ﻣﻘﻴﺎﺳﻲ ﺩﺭﺳﺖ ﺍﺯ ﺭﺷﺪ ﺭﻭﻳﺸﻲ ﺑﻮﺩﻩ ﻛﻪ ﺑﻪ ﻃﻮﺭ ﻣﺴﺘﻘﻴﻢ ﺑﺎ ﺩﺭﺻﺪ ﺗﺎﺑﺶ ﺧﻮﺭﺷﻴﺪﻱ ﻛﺴﺐ ﺷﺪﻩ ﻣﺮﺗﺒﻂ ﻣﻲﺑﺎﺷــﺪ (هالشوزر و ویتاکر،2002).
ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻣﺎﺩﻩ ﺧﺸــﻚ ﺩﺭ ﮔﻴﺎﻫﺎﻥ ﺭﺍ ﻣﻲﺗﻮﺍﻥ ﺑﻪ ﻭﺳﻴﻠﻪ ﺳﺮﻋﺖ ﺭﺷﺪ ﻣﺤﺼﻮﻝ (CGR ) ﻭ ﺳﺮﻋﺖ ﺭﺷﺪ ﻧﺴﺒﻲ (RGR ) ﻛﻪ ﺑﻪ ﻋﻨﻮﺍﻥ ﺩﻭ ﺷﺎﺧﺺ ﻣﻬﻢ ﺩﺭ ﺗﺠﺰﻳﻪ ﻭ ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺭﺷﺪ ﻣﻄﺮﺡ ﺍﻧﺪ ﻣﻮﺭﺩ ﺑﺮﺭﺳﻲ ﻗﺮﺍﺭ ﺩﺍﺩ (سینکلایر، 2004).
ﺳــﺮﻋﺖ ﺭﺷﺪ ﻣﺤﺼﻮﻝ ﻋﺒﺎﺭﺕ ﺍﺯ ﺍﻓﺰﺍﻳﺶ ﻭﺯﻥ ﺧﺸﻚ ﺳــﺎﻳﻪ ﺍﻧﺪﺍﺯ ﮔﻴﺎﻫﻲ ﺩﺭ ﻭﺍﺣﺪ ﺳﻄﺢ ﻣﺰﺭﻋﻪ ﺩﺭ ﻭﺍﺣﺪ ﺯﻣﺎﻥ ﻣﻲﺑﺎﺷﺪ (رادفورد،1967).
ﺳﺮﻋﺖ ﺭﺷﺪ ﻧﺴﺒﻲ، ﺍﻓﺰﺍﻳﺶﻭﺯﻥ ﺧﺸﻚ ﺍﺿﺎﻓﻪ ﺷﺪﻩ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﻭﺯﻥ ﺍﻭﻟﻴﻪ ﺩﺭ ﻳﻚ ﻓﺎﺻﻠﻪ ﺯﻣﺎﻧﻲ ﺍﺳﺖ (گاردنر و همکاران،1377).
ﺑﺎ ﺷــﻨﺎﺧﺖ ﺧﺼﻮﺻﻴــﺎﺕ ﻣﻮﺭﻓﻮﻟﻮﮊﻳﻚ ﻳﻚ ﮔﻴﺎﻩ ﻣﻲﺗﻮﺍﻥ ﺍﻟﮕﻮﻱ ﺭﺷــﺪ، ﺗﻮﺯﻳﻊ ﺑﺮﮒﻫﺎ، ﺷــﺎﺧﻪ ﻫﺎ، ﺟﺬﺏ ﻧﻮﺭ ﻭ ﻣﻴﺰﺍﻥ ﻓﺘﻮﺳــﻨﺘﺰ ﺭﺍ ﻛﻨﺘﺮﻝ ﻛﺮﺩ ﻭ ﺩﺭ ﻧﺘﻴﺠﻪ ﭘﻴﺶ ﺑﻴﻨﻲ ﻋﻤﻠﻜﺮﺩ ﻣﻴﺴﺮ ﻣﻲﺷﻮﺩ.
سرعت رشد محصول در ﻣﺮﺍﺣﻞ ﺍﻭﻟﻴﻪ ﺭﺷــﺪ ﺑﻪ ﺩﻟﻴﻞ ﻛﻢ ﺑﻮﺩﻥ ﻣﺮﻳﺴﺘﻢﻫﺎﻱ ﺭﻭﻳﺸﻲ ﻛﻢ ﻣﻲﺑﺎﺷــﺪ، ﭘﺲ ﺍﺯ ﺁﻥ ﺑﺎ ﻛﺎﻣﻞ ﺷﺪﻥ ﭘﻮﺷﺶ ﮔﻴﺎﻫﻲ ﻭ ﺍﺳــﺘﻔﺎﺩﻩ ﻛﺎﺭﺍﺗﺮ ﺍﺯ ﻧﻮﺭ ﺧﻮﺭﺷﻴﺪ ﻭ ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ ﺍﻓﺰﺍﻳﺶ ﺳﻄﺢ ﺑﺮﮒ ﻣﻘﺪﺍﺭ ﺁﻥ ﺍﻓﺰﺍﻳﺶ ﻣﻲﻳﺎﺑﺪ ﺗﺎ ﺑﻪ ﻳﻚ ﺣﺪ ﻧﻬﺎﻳﻲ ﺑﺮﺳــﺪ. ﭘﺲ ﺍﺯ ﺁﻥ ﺑﻪ ﺩﻟﻴﻞ ﺭﻗﺎﺑﺖ ﺑﻴﺸﺘﺮ ﺑﻮﺗﻪ ﻫﺎ، ﻛﺎﻫﺶ ﻧﻔﻮﺫ ﻧﻮﺭ ﺑﻪ ﺩﺍﺧﻞ ﺳــﺎﻳﻪ ﺍﻧﺪﺍﺯ ﮔﻴﺎﻫﻲ ﻭ ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ ﭘﻴﺮ ﻭ ﺯﺭﺩ ﺷــﺪﻥ ﺍﻧﺪﺍﻡﻫﺎﻱ ﻓﺘﻮﺳﻨﺘﺰ ﻛﻨﻨــﺪﻩ ﻭ ﺍﻧﺘﻘﺎﻝ ﻣﻮﺍﺩ ﻏﺬﺍﻳﻲ ﺑﻪ ﺩﺍﻧﻪ ﻫﺎ، ﻣﻴﺰﺍﻥ CGRﻛﺎﻫﺶ ﻣﻲﻳﺎﺑﺪ ﻭ ﺣﺘﻲ ﺩﺭ ﺑﺮﺧﻲ ﻣﻮﺍﺭﺩ ﻣﻨﻔﻲ ﻣﻲﺷﻮﺩ.
ﺑﻪ ﻧﻈﺮ ﻣﻲﺭﺳــﺪ CGR ﺣﺪﺍﻛﺜــﺮ ﻣﻲﺗﻮﺍﻧﺪ ﻣــﻼﻙ ﺧﻮﺑﻲ ﺑﺮﺍﻱ ﺍﻧﺘﺨﺎﺏ ﺍﺭﻗــﺎﻡ ﻭ ﺗﻴﻤﺎﺭﻫﺎﻱ ﻣﺨﺘﻠــﻒ ﺩﺭ ﻟﻮﺑﻴﺎﻫﺎﻱ ﺗﻴﭗ ﺑﻮﺗﻪ ﺍﻱ ﺟﻬﺖ ﺣﺼﻮﻝ ﺑﻪ ﺣﺪﺍﻛﺜﺮ ﺗﻮﻟﻴﺪ ﺑﺎﺷــﺪ.
(ﻃﺎﻟﻌﻲ ﻭ ﻫﻤﻜﺎﺭﺍﻥ،1379) ﻧﻴﺰ ﻃﻲ ﺑﺮﺭﺳــﻲ ﺭﻭﻧﺪ ﺗﻐﻴﻴﺮﺍﺕ CGRﻭ ﻋﻤﻠﻜﺮﺩ ﺩﺍﻧﻪ ﺩﺭ ﻭﺍﻛﻨﺶ ﺑﻪ ﺁﺭﺍﻳﺶﻫﺎﻱ ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻛﺎﺷﺖ ﻳﻚ ﻫﻤﺒﺴﺘﮕﻲ ﺑﺎﻻﻳﻲ ﺭﺍ ﺑﻴﻦ ﻋﻤﻠﻜﺮﺩ ﺩﺍﻧﻪ ﻭ CGRﺣﺪﺍﻛﺜﺮ ﮔﺰﺍﺭﺵ ﻧﻤﻮﺩﻩﺍﻧﺪ.
ﺑــﻪ ﻃﻮﺭ ﻛﻠﻲ RGR ﺩﺭ ﺍﺑﺘﺪﺍﻱ ﻓﺼﻞ ﺭﺷــﺪ ﺑﻪ ﻋﻠﺖ ﻧﻔﻮﺫ ﻧــﻮﺭ ﺑﻪ ﺩﺍﺧﻞ ﭘﻮﺷــﺶ ﮔﻴﺎﻫﻲ ﻭ ﺳــﺎﻳﻪ ﺍﻧﺪﺍﺯﻱ ﻛﻤﺘﺮ ﺑﺮﮔﻬﺎ ﺑﺮ ﺭﻭﻱ ﻫﻢ ﻭ ﺩﺭ ﻧﺘﻴﺠﻪ ﺗﻨﻔﺲ ﻛﻤﺘﺮ، ﺑﺎﻻﺗﺮ ﻣﻲﺑﺎﺷــﺪ. ﺑﺎ ﮔﺬﺷﺖ ﺯﻣﺎﻥ ﻭ ﺍﻓﺰﺍﻳﺶ ﺍﻧﺪﺍﻡﻫﺎﻱ ﺭﻭﻳﺸﻲ، ﮔﺴﺘﺮﺵ ﺑﻮﺗﻪ ﻭ ﺳﺎﻳﻪ ﺍﻧﺪﺍﺯﻱ ﺑﺮﮔﻬﺎ ﺑﺮ ﺭﻭﻱ ﻳﻜﺪﻳﮕﺮ ﺍﺯ ﻣﻘﺪﺍﺭ ﺁﻥ ﻛﺎﺳﺘﻪ ﻣﻲﺷﻮﺩ. ﻛﺎﻫﺶ ﻣﻴﺰﺍﻥ RGR ﺑﺎ ﺍﻓﺰﺍﻳﺶ ﺳــﻦ ﮔﻴﺎﻩ ﺗﻮﺳﻂ ﺳﺎﻳﺮ ﻣﺤﻘﻘﻴﻦ ﻧﻴﺰ ﻣﻮﺭﺩ ﺗﺎﻛﻴﺪ ﻗﺮﺍﺭ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺍﺳﺖ (سیواکومار و شان، 1978).
(کریمی و سیدیکو،1991) ﺍﻇﻬﺎﺭ ﺩﺍﺷﺘﻨﺪ ﻛﻪ ﺩﺭ ﮔﻨﺪﻡ ﻣﻘﺪﺍﺭ RGR ﺩﺭ ﺍﺑﺘﺪﺍﻱ ﻓﺼﻞ ﺑﺎﻻ ﺑﻮﺩﻩ ﻛﻪ ﺑﺎ ﮔﺬﺷﺖ ﺯﻣﺎﻥ ﺍﺯ ﻣﻴﺰﺍﻥ ﺁﻥ ﻛﺎﺳﺘﻪ ﺷﺪﻩ ﻭ ﺩﺭ ﻧﻬﺎﻳﺖ ﻣﻨﻔﻲ ﻣﻲﮔﺮﺩﺩ.
ﺗﺠﺰﻳﻪ ﻭ ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺭﺷــﺪ ﺑﺮ ﻣﺒﻨﺎﻱ ﺷــﺎﺧﺺﻫﺎﻱ ﺣﺮﺍﺭﺗﻲ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﺗﻘﻮﻳﻢ ﺯﻣﺎﻧﻲ ﺍﺯ ﺩﻗﺖ ﺑﻴﺸــﺘﺮﻱ ﺑﺮﺧﻮﺭﺩﺍﺭ ﻣﻲﺑﺎﺷــﺪ ﻭﻳﻜﻲ ﺍﺯ ﻣﻬﻤﺘﺮﻳﻦ ﺷﺎﺧﺺﻫﺎﻱ ﺣﺮﺍﺭﺗﻲ ﺩﺭﺟﻪ ﺭﻭﺯ ﺭﺷﺪ (GDD) ﻣﺤﺴﻮﺏ ﻣﻲﺷﻮﺩ (سینگ وهمکاران،2006).
ﺩﺭ ﻭﺍﻗﻊ ﺩﺭﺟﻪ ﺭﻭﺯ ﺭﺷﺪ ﺑﻪ ﺩﻟﻴﻞ ﺍﻳﻨﻜﻪ ﺣﺮﺍﺭﺕ ﻳﻜﻲ ﺍﺯ ﻣﻬﻤﺘﺮﻳﻦ ﻓﺎﻛﺘﻮﺭﻫﺎﻱ ﻣﻮﺛﺮ ﺑﺮ ﻣﻴﺰﺍﻥ ﺭﺷﺪ ﻣﻲﺑﺎﺷﺪ ﺍﺯ ﺑﻬﺘﺮﻳﻦ ﺭﻭﺵﻫﺎﻱ ﺗﻌﻴﻴﻦ ﺷــﺎﺧﺺﻫﺎﻱ ﺭﺷﺪ ﺩﺭ ﮔﻴﺎﻫﺎﻥ ﺍﺳﺖ.
فصل سوم
مواد و
روشها
3-1- زمان و محل اجرای آزمایش
این تحقیق در بهار و تابستان 1388 در مزرعه ای واقع در منطقه ورامین (کمربندی پیشوا جنب کانال آب روستای سعید آباد ) با ارتفاع 900 متر از سطح دریا اجرا گردید. شهرستان ورامین در 40 کیلومتری جنوب شرقی تهران واقع گردیده، از شمال و کوههای قرهقاج و شهرستان دماوند، از جنوب در حاشیه کویر مرکزی ، از مغرب به شهرستان ری و از مشرق به شهرستان گرمسار محدود می‌شود. مساحت تقریبی منطقه حدود 1500 کیلومتر مربع، طول جغرافیایی 40 و 51 شرقی و عرض جغرافیایی 19 و 35 شمالی و میزان اراضی درجه یک و دو آن حدود 75 هزار هکتار می‌باشد. بر اساس آمارهای هواشناسی چند ساله اخیر متوسط میزان بارندگی سالیانه 120 میلیمتر بوده و جهت باد در منطقه غالباً از جنوب شرقی به شمال غربی می‌باشد.
3-2- خصوصیات اقلیمی منطقه ورامین
آب و هوای ورامین گرم و خشک‌تر از شهر تهران بوده و حداکثر مطلق دما 8/41 درجه سانتی گراد، حداقل مطلق دما 4/3- درجه سانتی گراد، میانگین حداقل دما 7/13 درجه سانتی گراد و میانگین حداکثر دما 2/32 درجه سانتی گراد می باشد. فصل گرما از خرداد تا مهرماه و مطلوب ترین دما در فروردین و اردیبهشت ماه است.
|
جدول4- خصوصیات شیمیایی خاک مزرعه محل اجرای طرح
|
|||||
|
عمق آزمایش |
EC |
PH |
TNV% |
O.C% |
Total N% |
|
30 -0 |
80/2 |
6/7 |
64/21 |
1 |
11/0 |
|
60-31 |
59/1 |
8/7 |
49/21 |
41/0 |
051/0 |
|
P(ava) p.p.m |
K(ava) p.p.m |
Fe p.p.m |
CU p.p.m |
Zn p.p.m |
Mn p.p.m |
|
16 |
351 |
69/2 |
066/1 |
1/1 |
1/8 |
|
7 |
263 |
73/1 |
37/0 |
67/0 |
9/4 |
3-3- مشخصات طرح آزمایشی
آزمایش به صورت یک طرح اسپلیت پلات درقالب طرح بلوک های کامل تصادفی در 3 تکرار در منطقه
ورامین کمربندی پیشوا اجرا گردید.
فاکتور اصلی طرح تاریخ کاشت با 5 سطح ذیل بود :
تاریخ کاشت اول : 15 اردیبهشت
تاریخ کاشت دوم :30 اردیبهشت
تاریخ کاشت سوم : 14 خرداد
تاریخ کاشت چهارم : 29 خرداد
تاریخ کاشت پنجم : 13تیرماه
فاکتور فرعی طرح ارقام ماش با 4 سطح ذیل بود:
رقم اصلاح شده پرتو
رقم اصلاح شده گوهر
لاین امیدبخش 1-6-16
لاین امید بخش NM-94
زمین در پاییز سال قبل به عمق 25 تا 30 سانتیمتر شخم زده شد و به زمین کود دامی ( 20 تن در هکتار) داده شد. در بهار زمین به عمق 10- 12 سانتیمتر شخم متوسط زده شد.
هر کرت شامل4 خط کاشت با فواصل 50 سانتیمتر و به طول 5 متر بود. فواصل بوتهها روی ردیف10 سانتیمتر در نظر گرفته شد. از آنجا که گیاه ماش بدلیل ذخیره شدن ازت توسط باکتریهای ریزوبیوم در روی ریشه هایش نیاز چندانی به کود ازته ندارد تنها جهت رشد سریع و اولیه بوته ها 25 کیلوگرم در هکتار کود اوره مصرف گردید. همچنین 60 کیلوگرم در هکتار سوپر فسفات تریپل و 120 کیلوگرم در هکتار سولفات پتاسیم طبق توصیه آزمایشگاه خاکشناسی مصرف گردید. تمامی کود ها، در زمان شخم افزوده شد. پس از مشخص شدن پلات های آزمایشی، بذور هر پلات به فواصل هر10 سانتیمتر یک بذر روی خطوط (پشتهها)50 سانتیمتری کاشته شد. تراکم کاشت 200000 بوته در هکتار بود. آبیاری به طور معمول بسته به نیاز آبی گیاه و رطوبت زمین هر 7 - 8 روز یکبار انجام گردید. تعداد دفعات آبیاری در تاریخهای مختلف کاشت متفاوت بود.
در طی دوره رشد جهت مبارزه باعلفهای هرز اقدام به سه بار وجین دستی شد. علفهای هرز مشاهده شده در مزرعه شامل تاج خروس، سلمه تره، قیاق، مرغ و توق بودند. در طول فصل رشد هیچگونه علائم آفت و بیماری روی محصول مشاهده نشد و نیازی به مبارزه با آنها نبود.
3-4- اندازه گیری صفات
در طول مراحل رشد و نمو یادداشت برداری مراحل فنولوژکی شامل تاریخ کاشت، تاریخ رسیدگی فیزیولوژیکی بذروتاریخ برداشت ثبت شد.
عملکرد نهایی بذر و همچنین اجزای عملکرد دانه شامل تعدادغلاف در بوته، تعداد دانه در غلاف، وزن صد دانه، ارتفاع بوته، عملکرد بیولوژیکی،تعداد گره در ساقه اصلی، تعداد روز تا رسیدگی اندازه گیری و ثبت شد.
درصد پروتئین دانه به منظور برآورد تغییرات کیفی دانه ماش تحت تاثیر تاریخهای کاشت، محاسبه شد. این
عمل با استفاده از دستگاه میکروکجلدال انجام شد.
همچنین برخی از شاخص های فیزیولوژیکی رشد شامل: GDDدرجه- روز رشد ، LAI شاخص سطح برگ ،CGR سرعت رشد محصول و شاخص برداشت (HI) اندازه گیری و ثبت شد. برایمحاسبهتوابعرشدازنسبتتغییراتوزن خشکبهتغییراتشاخصحرارتیاستفادهشد(کریمی،١٣٧٢)
3-5 - درجه- روز رشد GDD
برطبقرابطهزیرمحاسبهشد(هاشمیدزفولیو کوچکی،1374) :
GDD =Σ(Tmax+Tmin/2)-Tb
Tmin ،Tmax و Tb بترتیب درجه حرارت حداقل، درجه حرارت حداکثر وصفر فیزیولوژیک یا پایه بود. برای گیاه ماش صفر فیزیولوژیک معادل 8 درجه سانتیگراد در نظر گرفته شد. دمای حداقل و حداکثر روزانه برای کل دوره رشد کیاه از اداره هواشناسی ورامین دریافت شد.
3-6-سرعت رشد گیاه CGR
سرعت رشد گیاه عبارت است از افزایش ماده خشک در واحد سطح در واحد زمان. حداکثر CGR در شرایط مطلوب محیط هنگامی پدید می‌آید که پوشش برگها کامل باشد و این حالت نشان دهنده حداکثر توانایی تولید ماده خشک و حداکثر میزان تبدیل انرژی خورشیدی در گیاه است
محاسبه سرعت رشد محصول با استفاده از روابط زیر صورت گرفت :
CGR= Δ DM/ ΔH
RGR= [1/DM] [Δ DM/ ΔH]
که در آن DM وزن خشک اندام هوایی برحسب گرم در متر مربع و H شاخص دمایی برحسب درجه روز
رشد می باشد (هاشمیدزفولیو کوچکی،1374).
3-7- شاخص سطح برگ LAI
شاخص سطح برگ 5 روز پس از شروع تشکیل غلاف اندازه‌گیری شد. به این صورت که با حذف اثرات حاشیه 5 بوته به صورت تصادفی انتخاب و نمونه برداری تخریبی از آنها صورت گرفت. سپس سطح برگ بوسیله‌ی دستگاه اندازه‌گیری سطح برگ (DEITA-T) اندازه‌گیری و در نهایت با استفاده از فرمول زیر شاخص سطح برگ به دست آمد (هاشمیدزفولیو کوچکی،1374).
LA = سطح برگ اندازه گیری شده
Ga = سطح زمینی که نمونه برداری از آن انجام شده
3-8- تجزیه های آماری
تجزیه واریانس داده های آزمایش با استفاده از نرم افزار SAS ANALYSIS و مقایسه میانگین آن ها به روش آزمون چند دامنه ای دانکن در سطوح5درصد و1درصد انجام گرفت. نمودارهای مربوطه با کمک نرم افزار Excel ترسیم گردید.
نقشه یک تکرار طرح ( اسپلیت پلات در پایه بلوکهای کامل تصادفی)
|
V4
|
V1 |
V3 |
V2 |
V3 |
||||
|
V2
|
V2 |
V2 |
V4 |
V2 |
||||
|
V3
|
V3 |
V1 |
V1 |
V4 |
||||
|
V1
|
V4 |
V4 |
V3 |
V1 |
||||
|
D1 |
D2 |
D4 |
D5 |
D3 |
فصل چهارم
نتایج
و
بحث
4-1- تعداد غلاف در بوته
الف) اثر تاریخهای مختلف کاشت بر تعداد غلاف در بوته
تعداد غلاف در بوته در آزمایش اخیر، به گونه ای معنی دار تحت تاثیر تاریخهای مختلف کاشت قرار گرفت (جدول 5 ).
جدول 5 - تجزیه واریانس داده ها برای صفات تعداد غلاف در بوته و تعداد دانه در غلاف
|
منابع تغییر |
درجه آزادی |
میانگین مربعات |
|
|
تعداد دانه در غلاف |
تعداد غلاف در بوته |
||
|
تکرار |
2 |
ns58/0 |
ns517/4 |
|
تاریخ کاشت |
4 |
**178/26 |
*975/1327 |
|
خطای الف |
8 |
175/0 |
536/6 |
|
رقم |
3 |
* 707/3 |
*978/88 |
|
رقم × تاریخ کاشت |
12 |
ns311/0 |
*631/9 |
|
خطای ب |
30 |
109/0 |
534/4 |
|
ضریب تغییرات(%) |
1/14 |
7/13 |
|
بالاترین تعداد غلاف در بوته برای دو تاریخ کاشت آخر ( 13 تیرماه و 29 خرداد ) بترتیب به میزان 92/52 و 5/ 52 عدد بدست آمد اما بین این دو تاریخ کاشت اختلاف معنی دار نبود. برای تاریخهای زودتر کشت، تعداد غلاف در بوته بصورت معنی داری کمتر بود. کمترین تعداد غلاف در بوته در زودترین تاریخ کاشت ( 15 اردیبهشت ماه ) به میزان 5/37 بدست آمد. کشت در تاریخ کاشت دوم (30 اردیبهشت ) در مقایسه با تاریخ کاشت اول موجب افزایش 45/8 درصدی تعداد غلاف در بوته گردید. این افزایش برای تاریخ کاشت سوم ( 14 خرداد ) 66/24 درصد و برای تاریخ کاشت چهارم (29 خرداد) 40 درصد بود که با آخرین تاریخ کاشت اختلاف معنی داری نداشت (نمودار 1).
(حسن زاده،1370) طی یک بررسی که در اصفهان بر روی 3 رقم ماش انجام داد تاثیر تاریخ کاشت بر تعداد غلاف در بوته را معنی دار گزارش کرد و اعلام کرد که در تاریخهای کاشت زودتر (22 و 29 خرداد) تعداد غلاف تولید شده بیشتر از تاریخ کاشتهای دیگر بود و تاخیر در تاریخ کاشت موجب کاهش معنی دار این صفت گردید.
(صادقی پور،1384) در یک بررسی بر روی اثر تاریخ کاشتهای مختلف بر عملکرد و اجزای عملکرد دانه ارقام ماش در منطقه شهرری گزارش کرد که بین تاریخهای مختلف کاشت از نظر تعداد غلاف تولیدی اختلاف معنی داری در سطح آماری 5% وجود داشت به طوری که با به تاخیر افتادن تاریخ کاشت ارقام ماش تعداد غلافها در بوته افزایش یافت.
|
از سوی دیگر( احمدی،1387) در بررسی تاخیر تاریخ کاشت و جهت ردیفهای کاشت بر عملکرد کمی و کیفی ماش اثر تاریخ کاشت را بر تعداد غلاف در بوته غیر معنی دار گزارش کرد. این محقق بیشترین تعداد غلاف در بوته در منطقه شهرری را برای تاریخ کاشت 30 خرداد به میزان 15/36 عدد و کمترین آن را برای تاریخ کاشت 15 خرداد و به میزان 35/27 عدد ذکر نمود.
همچنین( اسماعیلی،1382) در یک بررسی بر روی عملکرد و اجزای عملکرد 12 لاین و رقم ماش در شرایط نرمال، اختلاف بین ژنوتیپهای مورد بررسی را از نظر تعداد غلاف در بوته غیر معنی دار گزارش کرد. این محقق بیشترین و کمترین تعداد غلاف در بوته را به ترتیب 05/71 عدد برای لاین NM-92 و 8/38 عدد برای لاین Chan Nam-2 گزارش کرد.
با توجه به نتایج حاصل از آزمایش اخیر و نیز گزارشات متناقض از اثر تاریخ کاشت بر تعداد غلاف در بوته، به نظر میرسد که آنچه در نحوه اثر تاریخ کاشت بر تعداد غلاف در بوته حایز اهمیت است نوع شرایط آب و هوایی منطقه و نیز زمانهای کاشت و فواصل آنها می باشد.
ب) اثر رقم بر تعداد غلاف در بوته
تعداد غلاف در بوته در ارقام مختلف ماش (میانگین تاریخهای کاشت ) متفاوت بود و این تفاوت در سطح آماری 5% معنی دار بود. لاین NM-94 با میانگین 33/47 غلاف در بوته بیشترین میزان این صفت را دارا بود و در بالاترین سطح آماری قرار گرفت . بین دو رقم گوهر و پرتو اختلاف معنی داری از نظر این صفت وجود نداشت و هر دو درگروه آماری بعدی قرار گرفتند.کمترین تعدادغلاف دربوتهمربوطبه لاین
1-6-16با 6/41 عدد بود (نمودار2).
(افشار منش،1377) در بررسی ارقام ماش در جیرفت بیشترین اختلاف بین ارقام مورد بررسی را مربوط به تعداد غلاف در بوته گزارش کرد و بیشترین این صفت را برای لاین 1-6-16 به میزان 51 بوته اعلام کرد.
(قوامی و رضائی،1386) در بررسی تنوع و ارتباط خصوصیات مرفولوژیکی وفنولوژیکی ارقام ماش، اختلاف بین ارقام و لاینهای ماش را از نظر تعداد غلاف در بوته معنی دار گزارش کردند و بیشترین میزان این صفت را برای لاین NM-94 اعلام کردند.
|
|
برای این صفت اثر متقابل ارقام در تاریخهای مختلف کاشت معنی دار بود و نشان داد که تغییرات تعداد غلاف در بوته ارقام ماش در تاریخهای مختلف کاشت از روند تقریبا مشابهی پیروی نمی کنند. بررسی اثرات متقابل نشان داد که شیب تغییرات تعداد غلاف در بوته برای لاین 1-6-16 بیش از سایر و متفاوت از آنها بود. اما برای سایر ارقام این شیب تقریبا مشابه بود.
|
تعداد غلاف در بوته متغیر ترین جزء عملکرد دانه حبوبات می باشد به نحوی که کاهش تعداد شاخه در برخی ارقام دال بر کاهش تعداد غلاف در بوته می باشد. بطور کلی تعداد غلاف یکی از صفاتی است که در ارقام مختلف متفاوت است.در آزمایش اخیر لاین NM-94 بدلیل تولید بیشتر ساقه های فرعی و غلافهای بارور در آنها نسبت به سایر ارقام برتری داشت.
(تجکو و همکاران،1988) با مطالعه 480 لاین ماش در آزمایشات مزرعه ای چین و تایلند میانگین تعداد غلاف در گره را بین 2 تا 8 عدد گزارش کردند. این محققین علت کمی تعداد غلاف در گلازین های پایین گیاه را ناشی از ریزش گلها به علت رطوبت بیشتر و سایه اندازی اعلام کردند.
Studies of Intensified Small-scale Processes for Liquid-Liquid Separations in Spent Nuclear Fuel Reprocessing
Dimitrios Tsaoulidis (auth.)
کتاب راز هایی درباره مردان
کتاب بسیار زیبای راز هایی درباره مردان نوشته دکتر باربارا دی انجلیس
مترجم:هادی ابراهیمی
به زنان توصیه می شود که حتما این کتاب را بخوانند کتابی که تمام اسرار و علایق مردان از یک زندگی مشترک را بیان می کند اگر می خواهید به نیاز های همسر خود در یک رابطه عاطفی و عاشقانه پی ببرید حتما این کتاب را مطالعه کنید.. کتاب رازهایی درباره مردان یکی از کتابهای پرطرفدار و محبوب برای زنان می باشد. نویسنده این کتاب باربارا دی آنجلیس در ابتدای کتاب می نویسد: بارها دیده ایم که در تلاش به منظور تغییر مردان زندگیمان، اغلب فراموش می کنیم که خود چگونه تغییر کنیم. این یکی از مخرب ترین و پنهان ترین راه هایی است که ما زن ها را مدام ضعیف و ضعیف تر می کند. ما فرآیند رشد شخصی خود را به دست فراموشی می سپاریم و لذا از کشف روح مؤنث و فوق العاده ای که در یک یک ما زن ها وجود دارد، غافل می مانیم. در سرتاسر این کتاب تمرین ها، جدول ها و توصیه های زیادی گنجانده ام که در هر چه قدرتمندتر کردن شما، به عنوان یک زن و تحکیم روابطتتان با مرد زندگیتان، به شما کمک خواهند کرد. لطفاً تمامی ابزارها و تکنیک های ارائه شده در این کتاب را به کار ببندید. چرا که همگی آن ها مؤثر هستند! این تمرین ها را با هزاران زن در میان گذاشته ام و خود نیز هر روز همگی آن ها را در زندگی شخصیم به کار میبرم. مجبور نیستید همگی لیست ها را به یک باره و با هم ترتیب دهید و تمامی توصیه ها را با هم به کار ببندید.می توانید، هر بار تنها چند صفحه از کتاب را بخوانید و روی تمرین ها و روش های ارائه شده در همان چند صفحه کار کنید.
تعداد صفحات:83